Rimsko carstvo predstavlja jednu od najdugovečnijih državnih tvorevina u čitavoj ljudskoj istoriji, čije trajanje, u zavisnosti od toga koji istorijski period i koji njegov deo posmatramo, obuhvata period od gotovo hiljadu i po godina. Ukoliko računamo isključivo Zapadno rimsko carstvo, ono je trajalo od 27. godine pre nove ere, kada je Oktavijan Avgust preuzeo titulu prvog cara, pa sve do 476. godine nove ere, kada je poslednji zapadnorimski car zbačen sa vlasti – što iznosi ukupno oko 503 godine neprekidnog postojanja. Međutim, ukoliko u obzir uzmemo i njegov istočni nastavak, poznat kao Vizantijsko carstvo, koje je opstalo sve do pada Konstantinopolja 1453. godine nove ere, ukupno trajanje rimske državnosti iznosi neverovatnih 1.480 godina.
Ovo pitanje – koliko je tačno trajalo Rimsko carstvo – naizgled jednostavno, u stvarnosti otvara čitav niz istorijskih i terminoloških dilema, budući da istoričari različito definišu tačan trenutak nastanka carstva, kao i da li se istočni deo, uprkos kontinuitetu institucija, jezika i identiteta, uopšte može smatrati istim entitetom kao i njegov zapadni prethodnik. U ovom opširnom članku detaljno ćemo razjasniti sve ove dileme, objasniti različite načine merenja trajanja carstva, proći kroz njegove ključne istorijske faze i konačno dati precizan i sveobuhvatan odgovor na pitanje o dužini postojanja jedne od najuticajnijih civilizacija u istoriji čovečanstva.
Kada je zapravo počelo Rimsko carstvo
Dilema oko tačnog datuma nastanka
Pre nego što možemo odgovoriti na pitanje koliko je trajalo Rimsko carstvo, moramo prvo utvrditi kada je ono zapravo i počelo, a ovo pitanje je, iznenađujuće, predmet određene istorijske debate. Većina istoričara kao zvaničnu godinu nastanka carstva uzima 27. godinu pre nove ere, kada je rimski senat Oktavijanu dodelio titulu Avgust, čime je formalno, makar i uz zadržavanje republikanskih formi, započela vladavina prvog rimskog cara i period poznat kao principat.
Ipak, neki istoričari smatraju da bi realniji datum nastanka carstva trebalo tražiti nešto ranije, u 44. godini pre nove ere, kada je Julije Cezar proglašen doživotnim diktatorom, čime je republikanski sistem vlasti u praksi već bio mrtav, iako formalno nije zamenjen carskom titulom. O životu, usponu na vlast i ubistvu ovog ključnog rimskog državnika, čija je diktatura direktno pripremila teren za nastanak carstva, pišemo detaljno u posebnom članku Ko je bio Julije Cezar.
Zašto se 27. godina pre nove ere uzima kao zvaničan početak
Razlog zbog kog istoričari najčešće uzimaju 27. godinu pre nove ere kao formalni početak Rimskog carstva leži u činjenici da je upravo tada, po prvi put, došlo do zvaničnog i trajnog preustrojstva rimskog političkog sistema u novi oblik vladavine, koji je, iako je spolja zadržavao republikanske institucije poput senata i konzula, u stvarnosti koncentrisao svu vojnu, versku i političku vlast u rukama jednog čoveka i njegovih naslednika, uspostavljajući nasledni princip vladavine koji je karakterisao Rim narednih pet vekova.
Zapadno rimsko carstvo – prvih pet vekova
Period principata (27. pre n.e. – 284. n.e.)
Prva velika faza Rimskog carstva, poznata kao principat, trajala je oko tri veka, od 27. godine pre nove ere do 284. godine nove ere, kada je na presto stupio car Dioklecijan. Ovaj period obuhvatao je vladavinu nekoliko značajnih dinastija, počevši od julijevsko-klaudijevske dinastije koju je osnovao sam Avgust, preko flavijevske dinastije, do takozvanih „pet dobrih careva“ čija je vladavina tokom drugog veka nove ere predstavljala vrhunac teritorijalne moći, ekonomskog prosperiteta i unutrašnje stabilnosti carstva, period poznat kao Pax Romana.
Kriza trećeg veka
Stabilnost principata drastično je narušena tokom krize trećeg veka (235–284. godine nove ere), perioda obeleženog haotičnom smenom desetina careva, od kojih je većina došla na vlast putem vojnih pobuna i ubistava, kombinovanim sa ozbiljnom ekonomskom inflacijom, epidemijama kuge i pojačanim pritiskom varvarskih plemena duž severnih i istočnih granica carstva. Ova kriza je gotovo dovela do potpunog raspada rimske državnosti, pre nego što je delimično stabilizovana reformama careva Aurelijana i, posebno, Dioklecijana.
Period dominata (284–476. n.e.)
Nakon krize trećeg veka, car Dioklecijan je uveo novi sistem vladavine poznat kao dominat, u kome je car otvoreno preuzeo ulogu apsolutnog vladara, potpuno napuštajući republikanske fasade principata. Ovaj period, koji je trajao do formalnog pada Zapadnog rimskog carstva 476. godine nove ere, obuhvatao je i vladavinu cara Konstantina Velikog, koji je legalizovao hrišćanstvo i osnovao novu prestonicu Konstantinopolj, kao i konačnu i trajnu podelu carstva na zapadni i istočni deo nakon smrti cara Teodosija I 395. godine nove ere.
Detaljan pregled celokupnog nastanka, teritorijalnog razvoja, političkog sistema i konačnog pada ove ogromne državne tvorevine, sa svim njenim usponima i padovima, možete pronaći u posebnom sveobuhvatnom članku Šta je bilo Rimsko carstvo.
Pad Zapadnog rimskog carstva 476. godine
Konačan kraj Zapadnog rimskog carstva dogodio se 476. godine nove ere, kada je germanski vojskovođa Odoakar zbacio poslednjeg zapadnorimskog cara, mladog i praktično bespomoćnog Romula Avgustula, čije je ime, ironijom istorije, predstavljalo eho imena i osnivača grada Rima (Romul) i osnivača carstva (Avgust). Ovaj događaj, iako u trenutku kada se dogodio nije nužno delovao kao prekretnica čitavim savremenicima, danas se tradicionalno uzima kao simboličan i formalan kraj antičkog perioda i početak evropskog srednjeg veka.
Ukupno gledano, od zvaničnog nastanka 27. godine pre nove ere do ovog pada 476. godine nove ere, Zapadno rimsko carstvo je postojalo tačno 503 godine.
Istočno rimsko carstvo – hiljadu godina dodatnog trajanja
Nastanak trajne podele
Podela rimske države na zapadni i istočni deo nije bila iznenadan događaj, već postepen proces koji je trajao decenijama, počevši od administrativnih reformi cara Dioklecijana krajem trećeg veka, preko privremenih ujedinjenja pod vladarima poput Konstantina Velikog, sve do konačne i nepovratne podele nakon smrti cara Teodosija I 395. godine nove ere, kada je carstvo podeljeno između njegova dva sina – Honorija, koji je nasledio zapadni deo, i Arkadija, koji je preuzeo istočni deo sa prestonicom u Konstantinopolju.
Zašto je Istok preživeo, a Zapad nije
Dok je Zapadno rimsko carstvo propalo pod pritiskom varvarskih invazija i unutrašnje nestabilnosti tokom petog veka, njegov istočni deo, poznat u modernoj istoriografiji kao Vizantijsko carstvo (iako su njegovi stanovnici sebe i dalje smatrali Rimljanima, a svoju državu Rimskim carstvom), uspeo je da opstane zahvaljujući nizu povoljnih faktora – snažnijoj i stabilnijoj ekonomiji zasnovanoj na bogatim istočnim provincijama, moćnim odbrambenim zidinama same prestonice Konstantinopolja, efikasnijoj centralizovanoj administraciji i, delimično, sreći koja je usmerila najsnažnije talase varvarskih invazija ka zapadnim, a ne istočnim teritorijama.
Ključne faze istočnog nastavka
Istočno rimsko carstvo je tokom svog dugog postojanja prošlo kroz brojne uspone i padove, uključujući period velike teritorijalne ekspanzije pod carem Justinijanom u šestom veku, kada je privremeno povraćena kontrola nad delovima Italije, severne Afrike i Španije, zatim period ozbiljnih teritorijalnih gubitaka usled arapskih osvajanja u sedmom veku, kao i kasniji period stabilizacije i kulturnog procvata poznat kao makedonska renesansa u desetom veku. Uprkos ovim oscilacijama, carstvo je zadržalo kontinuitet rimskih institucija, prava i identiteta sve do svog konačnog kraja.
Pad Konstantinopolja 1453. godine
Konačan kraj Istočnog rimskog carstva, a time i poslednji ostatak antičke rimske državnosti, dogodio se 29. maja 1453. godine, kada su osmanske trupe pod vođstvom sultana Mehmeda II, nakon dugotrajne opsade, konačno probile odbranu Konstantinopolja, ubivši poslednjeg vizantijskog cara Konstantina XI Paleologa u odbrani gradskih zidina. Ovaj događaj se tradicionalno smatra jednim od ključnih datuma koji označavaju kraj srednjeg veka i početak ranog modernog perioda evropske istorije.
Računajući od podele 395. godine nove ere do ovog konačnog pada 1453. godine nove ere, Istočno rimsko carstvo je postojalo dodatnih 1.058 godina nakon propasti svog zapadnog dela.
Različiti načini merenja ukupnog trajanja carstva
Samo Zapadno carstvo – 503 godine
Ukoliko se strogo držimo definicije Rimskog carstva kao entiteta koji je postojao isključivo u svom izvornom, zapadnom obliku sa prestonicom u samom Rimu (kasnije Ravenni), njegovo trajanje iznosi tačno 503 godine, od 27. godine pre nove ere do 476. godine nove ere.
Carstvo uključujući istočni nastavak – 1.480 godina
Ukoliko, sa druge strane, prihvatimo stanovište da je Istočno rimsko carstvo predstavljalo direktan i legitiman nastavak iste državne tvorevine – stanovište koje su, uostalom, zastupali i sami njegovi stanovnici, koji su sebe do samog kraja nazivali Rimljanima (Romaioi) – onda ukupno trajanje rimske carske državnosti, od 27. godine pre nove ere do 1453. godine nove ere, iznosi impresivnih 1.480 godina.
Alternativni pristup – od osnivanja grada Rima
Neki entuzijasti i popularni istoričari idu čak i korak dalje, računajući ukupno trajanje „Rima“ kao civilizacije od legendarnog osnivanja samog grada 753. godine pre nove ere (uključujući period Kraljevstva i Republike koji su prethodili Carstvu) pa sve do pada Konstantinopolja 1453. godine nove ere, što bi iznosilo ogromnih 2.206 godina kontinuiranog rimskog državnog i kulturnog identiteta, iako ovakav pristup meša različite političke sisteme (kraljevstvo, republiku i carstvo) pod jednim zajedničkim nazivnikom.
Zašto je precizan odgovor kompleksan
Kompleksnost odgovora na pitanje koliko je trajalo Rimsko carstvo proizlazi iz činjenice da istorijski entiteti retko imaju jasne i nedvosmislene početke i krajeve poput datuma rođenja i smrti pojedinca. Politički sistemi se transformišu postepeno, institucije se menjaju, a identiteti evoluiraju kroz vekove, što otežava jednostavno numeričko svođenje na tačan broj godina bez dodatnog konteksta i objašnjenja metodologije merenja.
Pregledna tabela – trajanje po različitim kriterijumima
Radi lakšeg razumevanja, ovde je sažet pregled najčešće korišćenih metoda merenja trajanja Rimskog carstva:
| Definicija | Period | Ukupno trajanje |
|---|---|---|
| Samo Zapadno rimsko carstvo | 27. p.n.e. – 476. n.e. | 503 godine |
| Sa istočnim nastavkom (Vizantija) | 27. p.n.e. – 1453. n.e. | 1.480 godina |
| Od Cezarove diktature do pada Konstantinopolja | 44. p.n.e. – 1453. n.e. | 1.497 godina |
| Uključujući Kraljevstvo i Republiku (od osnivanja Rima) | 753. p.n.e. – 1453. n.e. | 2.206 godina |
Ova tabela jasno pokazuje da svaki odgovor na pitanje o trajanju Rimskog carstva mora biti praćen objašnjenjem metodologije, budući da razlika između najkraćeg (503 godine) i najdužeg (2.206 godina) tumačenja iznosi gotovo hiljadu i po godina.
Trajanje pojedinačnih rimskih dinastija
Julijevsko-klaudijevska dinastija
Prva carska dinastija, koju je osnovao sam Avgust, vladala je od 27. godine pre nove ere do 68. godine nove ere, kada je poslednji njen predstavnik, car Neron, izvršio samoubistvo suočen sa pobunom vojske i senata. Ova dinastija je, dakle, trajala oko 95 godina, obuhvatajući petoricu careva – Avgusta, Tiberija, Kaligulu, Klaudija i Nerona.
Flavijevska i Antoninska dinastija
Nakon kratkog perioda građanskog rata poznatog kao „godina četvorice careva“, vlast je preuzela Flavijevska dinastija (69–96. n.e.), koja je trajala oko 27 godina, a nakon nje Antoninska dinastija i takozvani „pet dobrih careva“ vladali su od 96. do 192. godine nove ere, odnosno gotovo jedan ceo vek, period koji se smatra zlatnim dobom Rimskog carstva po pitanju stabilnosti, prosperiteta i efikasne uprave.
Konstantinovska i Teodosijevska dinastija
Kasnije dinastije, poput one koju je osnovao Konstantin Veliki početkom četvrtog veka, ili Teodosijevska dinastija koja je direktno prethodila i sprovela konačnu podelu carstva na istok i zapad, vladale su u periodima znatno kraćim od ranijih dinastija, često svega nekoliko decenija, što odražava sve veću političku nestabilnost i učestalost dinastičkih promena karakterističnu za kasni period carstva.
Poređenje sa trajanjem drugih kasnijih velikih imperija
Osmansko carstvo
Ukoliko Rimsko carstvo, računajući njegov istočni nastavak od 1.480 godina, uporedimo sa kasnijim velikim imperijama, poput Osmanskog carstva koje je, ironično, upravo okončalo postojanje poslednjeg ostatka rimske državnosti 1453. godine, a samo je trajalo oko 623 godine (1299–1922), jasno je da rimska državnost, u svom punom obimu, znatno nadmašuje po dužini trajanja gotovo sve kasnije poznate svetske imperije.
Britansko carstvo i druge moderne imperije
Slično tome, Britansko carstvo, jedna od najvećih teritorijalnih imperija u modernoj istoriji, trajalo je znatno kraće od Rima – u zavisnosti od tačaka merenja, između dva i tri veka intenzivne ekspanzije i postojanja pre dekolonizacije tokom dvadesetog veka. Ova poređenja dodatno naglašavaju izuzetnost rimskog istorijskog fenomena, čija je sposobnost prilagođavanja i institucionalnog kontinuiteta omogućila trajanje neuporedivo duže od većine kasnijih svetskih sila.
Poređenje sa trajanjem drugih velikih carstava
Rimsko carstvo naspram Persijskog carstva
Ukoliko Rimsko carstvo uporedimo sa ranijim velikim imperijama antičkog sveta, poput Ahemenidskog persijskog carstva, koje je postojalo oko dva veka pre nego što ga je srušio makedonski osvajač koji je za nepunih trinaest godina pokorio čitav tada poznati istok – o čijem životu, vojnim pohodima i ranoj smrti detaljno pišemo u posebnom članku Ko je bio Aleksandar Veliki – jasno je da je rimska državnost, čak i ako računamo samo njen zapadni deo, znatno nadmašila po dužini trajanja većinu ranijih antičkih imperija.
Rimsko carstvo naspram kasnijih velikih imperija
Poredeći sa kasnijim velikim svetskim imperijama, ukupno trajanje rimske državnosti od skoro hiljadu i po godina, uključujući vizantijski nastavak, predstavlja jedan od najdužih kontinuiteta centralizovane državne vlasti u čitavoj svetskoj istoriji, uporediv jedino sa nekim kineskim carskim dinastijama ili, u nešto drugačijem obliku, sa dugovečnošću samog papstva kao institucije. Ovo dugo trajanje samo po sebi predstavlja fascinantan predmet istorijskog proučavanja, budući da malo koja politička tvorevina uspeva da opstane, uprkos brojnim krizama, invazijama i unutrašnjim previranjima, gotovo hiljadu i po godina.
Faktori koji su omogućili dugo trajanje Rimskog carstva
Vojna organizacija i infrastruktura
Jedan od ključnih faktora koji je omogućio tako dugo trajanje Rimskog carstva bila je izuzetno efikasna vojna organizacija zasnovana na profesionalnim legijama, kombinovana sa razvijenom mrežom puteva, utvrđenja i komunikacijskih sistema koji su omogućavali brzu reakciju na spoljne pretnje i unutrašnje pobune širom ogromne teritorije carstva. Ova vojna mašinerija, čije korene delom možemo pratiti do reformi i vojnih inovacija ranijih rimskih vojskovođa poput Julija Cezara, predstavljala je okosnicu rimske moći tokom čitavog perioda njegovog postojanja.
Pravni i administrativni sistem
Sofisticiran pravni sistem i relativno efikasna, iako povremeno korumpirana, administrativna struktura omogućili su Rimu da upravlja izuzetno raznolikim teritorijama i narodima kroz kombinaciju centralizovane kontrole i lokalne autonomije, obezbeđujući lojalnost pokorenih naroda kroz postepeno širenje rimskog građanstva i ekonomskih privilegija povezanih sa integracijom u carski sistem.
Kulturna i verska integracija
Sposobnost Rimskog carstva da apsorbuje i integriše različite kulturne i verske tradicije pokorenih naroda, umesto da ih nasilno potiskuje, doprinela je dugoročnoj stabilnosti carstva, dozvoljavajući lokalnim elitama da zadrže određeni stepen kulturnog identiteta dok istovremeno prihvataju rimski politički i ekonomski sistem, model koji je kasnije, u svom istočnom obliku, dodatno ojačan usvajanjem hrišćanstva kao objedinjujuće državne religije.
Nasleđe dugog trajanja Rimskog carstva
Uticaj na modernu percepciju vremena i istorije
Neverovatno dugo trajanje Rimskog carstva, uključujući njegov istočni nastavak, ostavilo je dubok trag na način na koji moderna civilizacija percipira koncepte državnosti, kontinuiteta institucija i imperijalne vlasti. Mnoge kasnije evropske i svetske sile, od Svetog rimskog carstva germanske nacije, preko Ruskog carstva čiji je sam naziv „car“ jezički izveden od imena Julija Cezara, do modernih nacionalnih država, direktno su se pozivale na rimsko nasleđe kao izvor legitimiteta i istorijskog kontinuiteta.
Zašto pitanje trajanja i dalje fascinira istoričare
Pitanje tačnog trajanja Rimskog carstva i dalje privlači pažnju istoričara, obrazovnih institucija i šire javnosti, delom zbog fascinacije idejom o civilizaciji koja je uspela da opstane gotovo hiljadu i po godina uprkos bezbrojnim krizama, invazijama, ekonomskim slomovima i unutrašnjim političkim previranjima, pružajući vredne istorijske lekcije o faktorima koji omogućavaju dugoročnu stabilnost, ali i o neizbežnim procesima transformacije i, na kraju, propadanja i najmoćnijih političkih sistema.
Ekonomski i demografski faktori dugovečnosti
Bogatstvo istočnih provincija
Značajan razlog zašto je Istočno rimsko carstvo uspelo da nadživi svoj zapadni deo za čitav jedan milenijum leži u ekonomskoj snazi njegovih provincija – Egipta, Sirije i Male Azije – koje su bile znatno naseljenije, urbanizovanije i poljoprivredno produktivnije od većine zapadnih teritorija poput Galije ili Britanije. Ovo bogatstvo omogućavalo je istočnom delu carstva da finansira profesionalnu vojsku, plaća danak neprijateljima kada je to bilo potrebno, i održava složenu birokratsku strukturu znatno duže nego što je to zapadni deo mogao sebi da priušti nakon što su njegove provincije počele da se osipaju pod pritiskom varvarskih naseljavanja.
Demografski pritisci i migracije naroda
Period velike seobe naroda, koji je počeo krajem četvrtog veka nove ere i uključivao masovna kretanja Gota, Vandala, Huna i drugih plemena preko rimskih granica, znatno je snažnije pogodio zapadni deo carstva, čije su unutrašnje provincije bile bliže granicama Rajne i Dunava, dok je istočni deo, zaštićen dodatnim slojem teritorije i snažnijim utvrđenjima, uspeo da apsorbuje ili preusmeri veći deo ovog demografskog pritiska, što je predstavljalo još jedan ključni faktor razlike u dužini opstanka dva dela nekadašnjeg jedinstvenog carstva.
Zaključak
Odgovor na pitanje koliko je trajalo Rimsko carstvo zavisi u velikoj meri od toga kako definišemo sam entitet o kome govorimo. Ukoliko se ograničimo isključivo na Zapadno rimsko carstvo, sa prestonicom u samom Rimu, ono je postojalo tačno 503 godine, od 27. godine pre nove ere do 476. godine nove ere. Međutim, uzimajući u obzir i njegov direktan i legitiman istočni nastavak, poznat kao Vizantijsko carstvo, koji je opstao sve do pada Konstantinopolja 1453. godine, ukupno trajanje rimske carske državnosti iznosi impresivnih 1.480 godina – period tokom kog su se smenile desetine dinastija, stotine careva, brojne teritorijalne ekspanzije i kontrakcije, duboke krize i periodi izuzetnog prosperiteta. Bilo da posmatramo samo kraći, klasični period zapadnog carstva ili čitav dugi vek rimske državnosti uključujući njen istočni nastavak, neosporno je da Rimsko carstvo predstavlja jedan od najdugovečnijih, najsloženijih i najuticajnijih političkih sistema u čitavoj istoriji čovečanstva, čije nasleđe i danas oblikuje naš svet gotovo hiljadu i po godina nakon konačnog gašenja poslednjeg njegovog ostatka.
Sveobuhvatni vodič kroz istoriju Antike i starog veka pročitajte ovde.
Najčešće postavljana pitanja (FAQ)
1. Koliko je trajalo Rimsko carstvo? Zapadno rimsko carstvo trajalo je 503 godine (27. p.n.e. – 476. n.e.), dok je uz istočni nastavak, Vizantijsko carstvo, ukupno trajanje rimske državnosti iznosilo 1.480 godina, sve do 1453. godine.
2. Kada je počelo Rimsko carstvo? Zvanično je počelo 27. godine pre nove ere, kada je Oktavijan Avgust dobio titulu prvog rimskog cara.
3. Kada je propalo Zapadno rimsko carstvo? Propalo je 476. godine nove ere, kada je germanski vojskovođa Odoakar zbacio poslednjeg cara Romula Avgustula.
4. Kada je propalo Istočno rimsko carstvo? Istočno rimsko carstvo, poznato kao Vizantijsko carstvo, propalo je 1453. godine nove ere, padom Konstantinopolja pod osmansku vlast.
5. Da li se Vizantijsko carstvo računa kao deo Rimskog carstva? Da, njegovi stanovnici su sebe do kraja smatrali Rimljanima, pa se često računa kao direktan nastavak iste državne tvorevine.
6. Koliko je dugo trajao period principata? Period principata trajao je oko tri veka, od 27. godine pre nove ere do 284. godine nove ere.
7. Šta je period dominata i koliko je trajao? Dominat je bio period apsolutne carske vlasti uveden od strane Dioklecijana 284. godine, koji je trajao do pada Zapadnog carstva 476. godine.
8. Zašto je Istočno rimsko carstvo trajalo duže od Zapadnog? Imalo je jaču ekonomiju, bolje utvrđenu prestonicu i efikasniju administraciju, dok je Zapad bio izloženiji varvarskim invazijama.
9. Ko je bio poslednji car Zapadnog rimskog carstva? Poslednji car bio je Romul Avgustul, zbačen 476. godine nove ere.
10. Ko je bio poslednji car Istočnog rimskog carstva? Poslednji vizantijski car bio je Konstantin XI Paleolog, poginuo tokom odbrane Konstantinopolja 1453. godine.
11. Kada je došlo do trajne podele carstva na istok i zapad? Trajna podela dogodila se 395. godine nove ere, nakon smrti cara Teodosija I.
12. Koliko je godina prošlo između podele carstva i pada Zapadnog dela? Prošlo je 81 godina, od 395. do 476. godine nove ere.
13. Da li je Julije Cezar bio prvi rimski car? Ne, Cezar nikada nije nosio titulu cara, iako je njegova diktatura pripremila teren za nastanak Carstva pod njegovim naslednikom Avgustom.
14. Koliko dugo je Rimsko carstvo bilo na vrhuncu moći? Vrhunac, poznat kao Pax Romana, trajao je oko dva veka, od vladavine Avgusta do kraja vladavine „pet dobrih careva“ u drugom veku nove ere.
15. Da li je Rimsko carstvo duže trajalo od Persijskog carstva? Da, čak i samo Zapadno rimsko carstvo (503 godine) trajalo je duže od Ahemenidskog persijskog carstva, koje je postojalo oko dva veka.
16. Koje je bilo najduže trajanje jedne rimske dinastije? Julijevsko-klaudijevska dinastija, koju je osnovao Avgust, vladala je nešto manje od jednog veka, do 68. godine nove ere.
17. Šta je izazvalo krizu trećeg veka koja je skratila stabilnost carstva? Krizu su izazvali stalni građanski ratovi za presto, ekonomska inflacija, epidemije i pritisak varvarskih plemena.
18. Da li se trajanje Rimskog carstva računa od osnivanja grada Rima? Ne uobičajeno; osnivanje grada Rima 753. godine pre nove ere odnosi se na period Kraljevstva i Republike, koji su prethodili Carstvu.
19. Koliko je vekova prošlo od nastanka do potpunog nestanka rimske državnosti? Od 27. godine pre nove ere do 1453. godine nove ere prošlo je skoro petnaest vekova.
20. Ko je bio Aleksandar Veliki i kako se njegovo carstvo poredi po trajanju sa Rimskim? Aleksandar Veliki je bio makedonski kralj čije je carstvo, iako ogromno po teritoriji, praktično prestalo da postoji kao jedinstvena celina odmah nakon njegove smrti, za razliku od znatno dugovečnijeg Rimskog carstva.
21. Da li je postojao period kada je carstvo bilo ponovo ujedinjeno nakon podele? Da, pod pojedinim carevima poput Konstantina Velikog dolazilo je do privremenog ujedinjenja, pre konačne i trajne podele 395. godine.
22. Koliko je dugo Konstantinopolj bio prestonica Rimskog carstva? Konstantinopolj je bio prestonica od svog osnivanja 330. godine nove ere do pada 1453. godine, odnosno 1.123 godine.
23. Zašto istoričari imaju različita mišljenja o tačnom trajanju Rimskog carstva? Zbog različitih kriterijuma za definisanje početka (principat naspram Cezarove diktature) i kraja (samo zapadni deo naspram uključivanja vizantijskog nastavka).
Više članaka na ovu i srodne teme pronađite na Enciklo.rs.
One thought on “Koliko je trajalo Rimsko carstvo”