Kraljevina Jugoslavija je naziv južnoslovenske države koja je postojala na Balkanu u periodu između dva svetska rata. Iako je zvanično nosila ovo ime tek od 1929. godine, njeni koreni sežu do 1. decembra 1918, kada je proglašeno ujedinjenje Kraljevine Srbije, Kraljevine Crne Gore i Države Slovenaca, Hrvata i Srba u jedinstvenu državu Južnih Slovena. U ovom tekstu detaljno objašnjavamo kako je nastala, kako je bila uređena, ko je njome upravljao, kroz koje je krize prolazila i zašto se raspala 1941. godine.
Ovaj članak je zamišljen kao sveobuhvatan, izvor informacija – oslanja se na proverene istorijske činjenice i može poslužiti kao referentna tačka za sve buduće tekstove o istoriji Balkana, jugoslovenskim narodima i XX veku uopšte.
Sveobuhvatan vodič kroz istoriju Jugoslavije i 20. veka pročitajte ovde.
Osnovni podaci o Kraljevini Jugoslaviji
Pre nego što uđemo u detalje, korisno je sumirati ključne činjenice:
- Zvanični naziv do 1929: Kraljevstvo, odnosno Kraljevina Srba, Hrvata i Slovenaca (SHS)
- Zvanični naziv od 3. oktobra 1929: Kraljevina Jugoslavija
- Datum ujedinjenja: 1. decembar 1918.
- Glavni grad: Beograd
- Oblik vladavine: Ustavna, a kasnije apsolutna monarhija pod dinastijom Karađorđević
- Vladari: kralj Petar I (do 1921), kralj Aleksandar I Ujedinitelj (1921–1934), kralj Petar II (1934–1945, uz namesništvo kneza Pavla 1934–1941)
- Prestanak postojanja: Aprilski rat i kapitulacija, april 1941.
- Površina: oko 247.000 km²
- Stanovništvo: oko 12 miliona (prema popisu iz 1921), odnosno oko 15,7 miliona uoči Drugog svetskog rata
Zašto je ova država važna za razumevanje istorije Balkana
Kraljevina Jugoslavija predstavlja prvi pokušaj državnog objedinjavanja Južnih Slovena u modernom dobu. Njeno iskustvo – uspesi, ali i unutrašnje napetosti između srpskog, hrvatskog, slovenačkog i drugih naroda – direktno je oblikovalo kasniju socijalističku Jugoslaviju, a njeni nerešeni problemi delimično objašnjavaju i događaje s kraja XX veka.
Nastanak Kraljevine Srba, Hrvata i Slovenaca (1918)
Istorijski kontekst pred kraj Prvog svetskog rata
Krajem 1918. godine, raspadom Austrougarske monarhije, otvorio se prostor za ujedinjenje južnoslovenskih naroda. Slovenci, Hrvati i Srbi koji su živeli unutar Austrougarske 29. oktobra 1918. proglasili su u Zagrebu Državu Slovenaca, Hrvata i Srba (Država SHS) – prelaznu tvorevinu koja nije bila međunarodno priznata i nije imala snagu da se sama odbrani ni politički, ni vojno.
Istovremeno, Kraljevina Srbija je izašla iz rata kao pobednička sila, uz ogromne ljudske gubitke, ali i uz veliki međunarodni ugled zahvaljujući Solunskom frontu i probijanju fronta u septembru 1918. Kraljevina Crna Gora se, nakon odluke Podgoričke skupštine u novembru 1918, takođe izjasnila za ujedinjenje sa Srbijom.
Delegacija Narodnog vijeća i put u Beograd
Narodno vijeće Države SHS uputilo je u Beograd delegaciju koja je predvodio Ante Pavelić (stariji, predsednik Narodnog vijeća), sa zadatkom da pregovara o uslovima ujedinjenja sa regentom Aleksandrom Karađorđevićem.
Proglašenje ujedinjenja 1. decembra 1918.
Dana 1. decembra 1918. godine u Beogradu je regent Aleksandar Karađorđević primio adresu Narodnog vijeća i proglasio ujedinjenje u Kraljevstvo Srba, Hrvata i Slovenaca. Ovim aktom formalno je nastala nova država, koja je obuhvatala:
- Kraljevinu Srbiju (uključujući teritorije pripojene posle Balkanskih ratova)
- Kraljevinu Crnu Goru
- Bivše austrougarske zemlje: Hrvatsku, Slavoniju, Dalmaciju, Sloveniju, Bosnu i Hercegovinu, Vojvodinu (Banat, Bačku i Baranju)
Prvi naziv države
U prvim godinama država se zvanično nazivala Kraljevstvo Srba, Hrvata i Slovenaca, a od 1920. godine ustaljen je naziv Kraljevina Srba, Hrvata i Slovenaca, skraćeno Kraljevina SHS. Ovaj naziv se zadržao sve do 1929. godine.
Politički sistem Kraljevine SHS (1918–1929)
Privremeno uređenje i izbori za Ustavotvornu skupštinu
Do donošenja ustava, državom je upravljala privremena vlada, a 28. novembra 1920. održani su izbori za Ustavotvornu skupštinu. Rezultati izbora pokazali su duboke političke i nacionalne podele – najviše glasova dobile su Demokratska stranka i Narodna radikalna stranka, dok je Komunistička partija Jugoslavije iznenađujuće osvojila treće mesto, što je kasnije dovelo do njene zabrane.
Vidovdanski ustav iz 1921. godine
Ustav je usvojen 28. juna 1921. godine, na dan Vidovdana (odatle naziv Vidovdanski ustav), i to bez učešća hrvatskih poslanika okupljenih oko Hrvatske republikanske seljačke stranke, koji su bojkotovali glasanje. Ustav je uspostavio:
- Unitarnu i centralizovanu državu podeljenu na 33 oblasti
- Ustavnu monarhiju sa jakim ovlašćenjima kralja
- Dvodomni parlament (Narodna skupština i Senat, mada je Senat ostao samo predviđen, ne i praktično uspostavljen u ranom periodu)
Nacionalno pitanje kao stalni izvor napetosti
Vidovdanski ustav je favorizovao centralistički model, što je izazivalo stalno nezadovoljstvo kod dela hrvatske i drugih političkih elita koje su zagovarale federalno ili barem decentralizovano uređenje. Ova napetost obeležiće čitav period postojanja države.
Politička kriza i atentat u Narodnoj skupštini 1928.
Politički život u Kraljevini SHS bio je izuzetno buran, sa čestim smenama vlada i oštrim sukobima između srpskih i hrvatskih stranaka. Kriza je kulminirala 20. juna 1928. godine, kada je u Narodnoj skupštini u Beogradu poslanik Puniša Račić pucao na poslanike Hrvatske seljačke stranke. Tom prilikom smrtno su ranjeni Pavle Radić i Đuro Basariček, dok je vođa HSS-a Stjepan Radić preminuo od posledica rana avgusta 1928. godine. Ovaj događaj doveo je zemlju na ivicu raspada.
Šestojanuarska diktatura i nastanak Kraljevine Jugoslavije (1929)
Uvođenje lične vlasti kralja Aleksandra
Suočen sa dubokom političkom krizom, kralj Aleksandar Karađorđević je 6. januara 1929. godine ukinuo Vidovdanski ustav, raspustio Narodnu skupštinu, zabranio sve političke stranke sa nacionalnim, verskim ili plemenskim obeležjima i preuzeo ličnu vlast. Ovaj period u istoriografiji je poznat kao Šestojanuarska diktatura.
Cilj diktature: „integralno jugoslovenstvo“
Kralj Aleksandar je svoju vlast pravdao potrebom da se prevaziđu nacionalne podele kroz ideologiju integralnog jugoslovenstva – zamisao o stvaranju jedinstvene jugoslovenske nacije koja bi nadrasla dotadašnje srpske, hrvatske i slovenačke identitete. Geslo koje je pratilo ovu politiku glasilo je: „Jedan narod, jedan kralj, jedna država.“
Kompletan vodič o tome ko je bio kralj Aleksandar Karađorđević pročitajte ovde.
Promena imena države 3. oktobra 1929.
Zakonom o nazivu i podeli Kraljevine na upravna područja, donetim 3. oktobra 1929. godine, država je zvanično preimenovana u Kraljevinu Jugoslaviju. Istim zakonom, dotadašnjih 33 oblasti ukinuto je i zamenjeno sa devet banovina, čije granice namerno nisu pratile istorijske ni etničke linije, već reke i druge prirodne granice, kako bi se oslabio uticaj tradicionalnih regionalnih identiteta.
Spisak banovina Kraljevine Jugoslavije
| Banovina | Sedište |
|---|---|
| Dravska banovina | Ljubljana |
| Savska banovina | Zagreb |
| Vrbaska banovina | Banja Luka |
| Primorska banovina | Split |
| Drinska banovina | Sarajevo |
| Zetska banovina | Cetinje |
| Dunavska banovina | Novi Sad |
| Moravska banovina | Niš |
| Vardarska banovina | Skoplje |
Grad Beograd, sa Zemunom i Pančevom, činio je posebnu administrativnu celinu – Upravu grada Beograda – i nije pripadao nijednoj banovini.
Kritike administrativne podele
Ovakva podela je, posebno u Bosni i Hercegovini, dovela do toga da njena teritorija bude raspoređena između čak četiri banovine (Drinske, Vrbaske, Primorske i Zetske), što su savremeni i kasniji istoričari često opisivali kao svesnu politiku razbijanja istorijskih celina radi jačanja centralne vlasti.
Ustav iz 1931. godine (Oktroisani ustav)
Kralj Aleksandar je 3. septembra 1931. godine „oktroisao“ (odnosno, sam nametnuo, bez učešća skupštine) novi ustav. Iako je formalno vraćen parlamentarni život, izborni sistem je bio konstruisan tako da stranka koja pobedi na izborima automatski dobija dve trećine mandata, čime je opozicija praktično bila onemogućena da dođe na vlast. Politički život je i dalje ostao pod snažnom kontrolom dvora.
Uspostavljanje Senata
Oktroisani ustav iz 1931. godine formalno je uveo dvodomni parlament sastavljen od Narodne skupštine i Senata. Polovinu senatora birali su građani na posrednim izborima, dok je drugu polovinu neposredno imenovao kralj, čime je i u ovom telu obezbeđen snažan uticaj dvora na zakonodavnu vlast.
Izborni zakoni i javno glasanje
Izbori za vreme oktroisanog ustava odvijali su se javnim, a ne tajnim glasanjem, što je dodatno olakšavalo pritisak lokalnih vlasti na birače i doprinosilo dominaciji vladajuće liste na svim izborima tokom 1930-ih godina.
Državni simboli Kraljevine Jugoslavije
Zastava
Državna zastava, trobojka plave, bele i crvene boje u vodoravnom položaju, ustanovljena je odlukom vlade još 9/22. decembra 1918. godine, neposredno nakon proglašenja ujedinjenja, i zadržana je, uz manje pravne potvrde kroz ustave iz 1921. i 1931. godine, sve do sloma države 1941.
Grb
Državni grb, usvojen 28. juna 1921. godine uz Vidovdanski ustav, prikazivao je belog dvoglavog orla sa krunom, a na grudima orla nalazio se štit podeljen na tri polja sa grbovima Srbije (beli krst na crvenom polju), Hrvatske (šahovnica) i Slovenije (tri zvezde na plavom polju), simbolizujući ujedinjenje tri „plemena“ jednog naroda.
Himna i geslo
Državna himna Kraljevine Jugoslavije nastala je spajanjem delova tri narodne himne – srpske „Bože pravde“, hrvatske „Lijepa naša domovino“ i slovenačke „Naprej zastava slave“ – čime je i muzički izražena ideja o zajedništvu triju naroda. Zvanično geslo države, posebno naglašeno tokom Šestojanuarske diktature, glasilo je: „Jedan narod, jedan kralj, jedna država.“
Vojska Kraljevine Jugoslavije
Oružane snage države nosile su naziv Vojska Kraljevine Jugoslavije (ranije Vojska Kraljevine SHS). Zasnivala se na tradiciji srpske vojske iz Balkanskih ratova i Prvog svetskog rata, uz uključivanje bivših austrougarskih oficira i vojnika iz redova Hrvata i Slovenaca. Uoči Aprilskog rata 1941. godine, vojska je brojala oko milion vojnika raspoređenih u više armija, ali je bila tehnički zaostala i nedovoljno motorizovana u poređenju sa nemačkom vojskom, što je bio jedan od ključnih razloga brzog vojnog poraza.
Ubistvo kralja Aleksandra I u Marseju 1934. godine
Kralj Aleksandar I Karađorđević ubijen je 9. oktobra 1934. godine u Marseju, tokom zvanične posete Francuskoj, u atentatu koji je izvela hrvatsko-bugarska ekstremistička mreža povezana sa ustaškim pokretom Ante Pavelića i unutrašnjom makedonskom revolucionarnom organizacijom (VMRO). Atentator Vlado Černozemski ubijen je na licu mesta.
Ubistvo kralja Aleksandra izazvalo je snažan međunarodni odjek i dodatno zakomplikovalo unutrašnje odnose u zemlji, budući da je presto nasledio maloletni Petar II, star tek jedanaest godina.
Namesništvo kneza Pavla Karađorđevića (1934–1941)
Pošto je Petar II bio maloletan, vlast je do njegovog punoletstva preuzelo namesništvo, na čijem je čelu bio knez Pavle Karađorđević, rođak preminulog kralja. Ovaj period karakterišu:
- Pokušaji smirivanja hrvatsko-srpskih odnosa
- Sve intenzivniji pritisak nacističke Nemačke i fašističke Italije na spoljnu politiku zemlje
- Ekonomska kriza i jačanje desničarskih i levičarskih pokreta
Sporazum Cvetković–Maček iz 1939. godine
Kao pokušaj rešavanja hrvatskog pitanja, predsednik vlade Dragiša Cvetković i vođa Hrvatske seljačke stranke Vladko Maček potpisali su 26. avgusta 1939. godine sporazum kojim je stvorena Banovina Hrvatska – autonomna jedinica nastala spajanjem Savske i Primorske banovine, uz dodatak delova susednih banovina sa hrvatskom većinom. Banovina Hrvatska je imala sopstveni Sabor i bana, uz širu unutrašnju samoupravu nego ijedna dotadašnja jedinica u državi.
Društveno-ekonomski razvoj Kraljevine Jugoslavije
Privreda
Kraljevina Jugoslavija je bila pretežno agrarna zemlja – oko tri četvrtine stanovništva bavilo se poljoprivredom. Industrija je bila neravnomerno razvijena, sa razvijenijim severnim i zapadnim krajevima (Slovenija, delovi Hrvatske i Vojvodine) i znatno slabije razvijenim jugom i istokom zemlje. Svetska ekonomska kriza iz 1929. godine snažno je pogodila jugoslovensku privredu, posebno izvoz poljoprivrednih proizvoda.
Obrazovanje i kultura
Uprkos političkim previranjima, period Kraljevine Jugoslavije obeležen je i značajnim kulturnim i naučnim usponom – osnivani su univerziteti, akademije i kulturne institucije, a mnogi jugoslovenski intelektualci, umetnici i naučnici stekli su međunarodni ugled upravo u ovom periodu.
Verska i nacionalna struktura
Stanovništvo Kraljevine Jugoslavije bilo je izrazito heterogeno – uključivalo je Srbe, Hrvate, Slovence, Bošnjake (tada nazivane muslimanima), Makedonce (tada tretirane kao „južne Srbe“), Crnogorce, kao i brojne nacionalne manjine: Nemce, Mađare, Albance, Rumune i druge. Pravoslavlje, katoličanstvo i islam bile su tri najzastupljenije veroispovesti.
Saobraćaj i infrastruktura
Razvoj saobraćajne infrastrukture bio je jedan od prioriteta državne politike, mada je i tu postojala izražena neravnomernost – severni krajevi, nasleđeni iz Austrougarske, imali su gušću železničku mrežu, dok su južni i istočni delovi zemlje zaostajali. Tokom 1920-ih i 1930-ih godina grade se nove pruge i putevi radi povezivanja dotad slabo povezanih regiona, ali finansijska ograničenja i svetska ekonomska kriza usporavali su tempo modernizacije.
Zdravstvo i socijalna politika
Kraljevina Jugoslavija je, po ugledu na druge evropske države tog doba, postepeno razvijala sistem javnog zdravstva i socijalnog osiguranja, uz osnivanje domova zdravlja i bolnica, posebno u ruralnim krajevima gde je pristup zdravstvenoj zaštiti pre ujedinjenja bio izuzetno ograničen.
Spoljna politika Kraljevine Jugoslavije
Mala antanta
Kraljevina Jugoslavija je zajedno sa Čehoslovačkom i Rumunijom 1920–1921. godine formirala Malu antantu – savez usmeren protiv moguće restauracije Habsburga i mađarskog revizionizma.
Balkanski pakt
Godine 1934. Jugoslavija, Grčka, Rumunija i Turska potpisale su Balkanski pakt, sa ciljem očuvanja postojećih granica na Balkanu i zaštite od bugarskog revizionizma.
Približavanje silama Osovine krajem 1930-ih
Pod pritiskom jačanja nacističke Nemačke, Kraljevina Jugoslavija je postepeno bila prisiljena da ekonomski i politički sarađuje sa Nemačkom i Italijom, iako je zvanično nastojala da zadrži politiku neutralnosti.
Članstvo u Društvu naroda
Kraljevina Jugoslavija bila je od samog osnivanja 1920. godine članica Društva naroda, prethodnika današnjih Ujedinjenih nacija, i aktivno je učestvovala u njegovim telima, zalažući se za očuvanje posleratnog poretka uspostavljenog Versajskim sistemom mirovnih ugovora.
Aprilski rat i raspad Kraljevine Jugoslavije (1941)
Pristupanje Trojnom paktu i vojni puč
Vlada kneza Pavla je pod ogromnim pritiskom 25. marta 1941. godine potpisala pristupanje Trojnom paktu (savezu Nemačke, Italije i Japana). Ovaj potez izazvao je snažno nezadovoljstvo u narodu, što je dovelo do vojnog puča 27. marta 1941. godine, kada je oboren knez Pavle, a za punoletnog je proglašen mladi kralj Petar II.
Napad sila Osovine i kapitulacija
Kao odgovor, Nemačka i njeni saveznici pokrenuli su 6. aprila 1941. godine napad na Kraljevinu Jugoslaviju, poznat kao Aprilski rat. Usled loše pripremljenosti vojske, unutrašnjih podela i brzine nemačkog napredovanja, jugoslovenska vojska je kapitulirala 17. aprila 1941. godine, svega jedanaest dana nakon početka napada.
Podela teritorije i kraj države
Nakon kapitulacije, teritorija Kraljevine Jugoslavije podeljena je između Nemačke, Italije, Mađarske i Bugarske, dok su na delu teritorije formirane marionetske tvorevine poput Nezavisne Države Hrvatske. Kralj Petar II i vlada otišli su u izbeglištvo. Time je, u praktičnom smislu, prestala da postoji prva Jugoslavija – iako je izbeglička vlada formalno-pravno nastavila da postoji do kraja Drugog svetskog rata, kada je nova, socijalistička Jugoslavija zvanično ukinula monarhiju 1945. godine.
Sveobuhvatni vodič o istoriji druge Jugoslavije: Šta je bila SFRJ? – pročitajte ovde.
Nasleđe Kraljevine Jugoslavije
Kraljevina Jugoslavija ostavila je dvostruko nasleđe. S jedne strane, predstavljala je istorijski presedan – prvo zajedničko državno okruženje Južnih Slovena u modernom dobu, sa zajedničkim institucijama, tržištem i diplomatijom. S druge strane, njeni nerešeni nacionalni sporovi, centralizovana vlast i ekonomske nejednakosti između regiona ostavili su duboke tragove koji su uticali i na kasniju socijalističku Jugoslaviju, pa i na događaje s kraja XX veka.
Zaključak
Kraljevina Jugoslavija bila je južnoslovenska monarhija koja je postojala od ujedinjenja 1. decembra 1918. godine (formalno preimenovana 1929) do sloma u Aprilskom ratu 1941. godine. Njenu istoriju obeležili su pokušaji ujedinjenja različitih naroda pod jednom krunom, duboke političke krize, uvođenje kraljeve lične vlasti 1929. godine, tragično ubistvo kralja Aleksandra 1934. godine i, na kraju, vojni poraz i podela teritorije 1941. godine. Razumevanje ove države ključno je za svakoga ko želi da shvati kasniju istoriju Jugoslavije i Balkana u celini.
Kompletan pregled svih šest socijalističkih republika: Koliko je republika imala SFRJ?
Najčešća pitanja o Kraljevini Jugoslaviji (FAQ)
1. Šta je bila Kraljevina Jugoslavija? Kraljevina Jugoslavija bila je južnoslovenska monarhijska država koja je postojala od 1918. (zvanično od 1929) do 1941. godine, nastala ujedinjenjem Srbije, Crne Gore i Države Slovenaca, Hrvata i Srba.
2. Kada je nastala Kraljevina Jugoslavija? Ujedinjenje je proglašeno 1. decembra 1918. godine, ali se država tada zvala Kraljevstvo, odnosno Kraljevina Srba, Hrvata i Slovenaca. Naziv Kraljevina Jugoslavija zvanično je usvojen 3. oktobra 1929. godine.
3. Kako se Kraljevina Jugoslavija prvobitno zvala? Prvobitno se zvala Kraljevstvo Srba, Hrvata i Slovenaca, a od 1920. do 1929. godine Kraljevina Srba, Hrvata i Slovenaca (Kraljevina SHS).
4. Ko je proglasio ujedinjenje 1918. godine? Ujedinjenje je u ime kralja Petra I proglasio regent Aleksandar Karađorđević, nakon što je primio delegaciju Narodnog vijeća Države SHS.
5. Koje zemlje su ušle u sastav nove države 1918. godine? Kraljevina Srbija, Kraljevina Crna Gora i Država Slovenaca, Hrvata i Srba (bivše južnoslovenske zemlje Austrougarske: Hrvatska, Slavonija, Dalmacija, Slovenija, Bosna i Hercegovina i delovi Vojvodine).
6. Ko je bio prvi kralj ujedinjene države? Prvi kralj bio je Petar I Karađorđević, koji je vladao do svoje smrti 1921. godine, iako je zbog bolesti veliki deo ovlašćenja imao njegov sin, regent Aleksandar.
7. Zašto je država 1929. godine preimenovana u Jugoslaviju? Kralj Aleksandar je promenom imena u Kraljevinu Jugoslaviju želeo da naglasi jedinstvo svih južnoslovenskih naroda i oslabi nacionalne podele, u okviru ideologije integralnog jugoslovenstva.
8. Šta je Šestojanuarska diktatura? To je period koji je počeo 6. januara 1929. godine, kada je kralj Aleksandar ukinuo ustav, raspustio parlament, zabranio nacionalne i verske stranke i uveo ličnu vlast.
9. Koji je bio prvi ustav Kraljevine SHS? Prvi ustav bio je Vidovdanski ustav, donet 28. juna 1921. godine, kojim je uspostavljeno centralizovano unitarno uređenje.
10. Zašto se ustav zove Vidovdanski? Naziv potiče od datuma usvajanja – 28. juna, koji je po pravoslavnom kalendaru praznik Vidovdan.
11. Na koliko banovina je bila podeljena Kraljevina Jugoslavija? Zemlja je 1929. godine podeljena na devet banovina: Dravsku, Savsku, Vrbasku, Primorsku, Drinsku, Zetsku, Dunavsku, Moravsku i Vardarsku, plus posebnu Upravu grada Beograda.
12. Ko je ubio kralja Aleksandra I? Kralja Aleksandra je 9. oktobra 1934. godine u Marseju ubio Vlado Černozemski, pripadnik ekstremističke mreže povezane sa ustaškim pokretom i VMRO organizacijom.
13. Ko je vladao posle smrti kralja Aleksandra? Presto je nasledio maloletni kralj Petar II, dok je stvarnu vlast do 1941. godine imalo namesništvo na čelu sa knezom Pavlom Karađorđevićem.
14. Šta je Banovina Hrvatska? Banovina Hrvatska bila je autonomna administrativna jedinica formirana Sporazumom Cvetković–Maček 1939. godine, spajanjem Savske i Primorske banovine sa delovima drugih banovina sa hrvatskom većinom.
15. Ko su bili potpisnici Sporazuma Cvetković–Maček? Sporazum su 26. avgusta 1939. godine potpisali predsednik vlade Dragiša Cvetković i vođa Hrvatske seljačke stranke Vladko Maček.
16. Kada je Kraljevina Jugoslavija prestala da postoji? Državu je vojno slomio Aprilski rat, koji je počeo napadom sila Osovine 6. aprila 1941, a jugoslovenska vojska je kapitulirala 17. aprila 1941. godine.
17. Šta je izazvalo napad na Kraljevinu Jugoslaviju 1941. godine? Neposredan povod bio je vojni puč od 27. marta 1941, kojim je oborena vlada koja je nekoliko dana ranije potpisala pristupanje Trojnom paktu.
18. Šta se desilo sa teritorijom Kraljevine Jugoslavije posle 1941? Teritorija je podeljena između Nemačke, Italije, Mađarske i Bugarske, a na delu prostora formirana je marionetska Nezavisna Država Hrvatska.
19. Da li je Kraljevina Jugoslavija formalno prestala odmah 1941. godine? Ne u potpunosti – kralj Petar II i izbeglička vlada nastavili su da postoje u inostranstvu, ali je monarhija zvanično i pravno ukinuta tek 29. novembra 1945. godine.
20. Koji je bio glavni grad Kraljevine Jugoslavije? Glavni grad bio je Beograd, koji je uz Zemun i Pančevo činio posebnu administrativnu celinu izvan sistema banovina.
21. Koje su bile najveće političke stranke u Kraljevini Jugoslaviji? Među najuticajnijim strankama bile su Narodna radikalna stranka, Demokratska stranka i Hrvatska seljačka stranka Stjepana Radića, kasnije Vladka Mačeka.
22. Šta je bio atentat u Narodnoj skupštini 1928. godine? To je bio incident od 20. juna 1928, kada je poslanik Puniša Račić pucao na poslanike Hrvatske seljačke stranke, usmrtivši Pavla Radića i Đuru Basaričeka, dok je Stjepan Radić kasnije podlegao ranama.
23. Da li je Kraljevina Jugoslavija bila članica kakvih međunarodnih saveza? Da, bila je članica Male antante (sa Čehoslovačkom i Rumunijom) i Balkanskog pakta (sa Grčkom, Rumunijom i Turskom).
24. Kakva je bila privreda Kraljevine Jugoslavije? Privreda je bila pretežno agrarna, sa neravnomernim razvojem – severni i zapadni krajevi bili su industrijski razvijeniji od juga i istoka zemlje.
25. Da li se Kraljevina Jugoslavija razlikuje od socijalističke Jugoslavije? Da, Kraljevina Jugoslavija (1918–1941) bila je monarhija pod dinastijom Karađorđević, dok je posle 1945. godine nastala socijalistička Jugoslavija kao republika pod vođstvom Josipa Broza Tita, sa potpuno drugačijim državnim uređenjem.
Više članaka na ovu i srodne teme pronađite na Enciklo.rs.
4 thoughts on “Šta je bila Kraljevina Jugoslavija? Potpuna istorija nastanka, uređenja i raspada prve jugoslovenske države”