Socijalistička Federativna Republika Jugoslavija (SFRJ) bila je federacija sastavljena od šest socijalističkih republika – Srbije, Hrvatske, Slovenije, Bosne i Hercegovine, Makedonije i Crne Gore – uz dve autonomne pokrajine, Vojvodinu i Kosovo, u sastavu Srbije. Ovaj federativni princip postavljen je još na Drugom zasedanju AVNOJ-a u Jajcu 1943. godine, a potvrđen je svim kasnijim ustavima socijalističke Jugoslavije, sve do njenog raspada početkom devedesetih godina XX veka. U ovom tekstu detaljno predstavljamo svaku od šest republika – njihovu istoriju, teritoriju, stanovništvo i ulogu unutar federacije – kao i način na koji je čitav sistem bio uređen.
Kompletnu listu članaka o istoriji Jugoslavije u 20. veku možete pročitati ovde.
Osnovni podaci o federativnom uređenju SFRJ
- Broj republika: šest – SR Srbija, SR Hrvatska, SR Slovenija, SR Bosna i Hercegovina, SR Makedonija, SR Crna Gora
- Broj autonomnih pokrajina: dve – SAP Vojvodina i SAP Kosovo (obe u sastavu SR Srbije)
- Ukupna površina SFRJ (1954–1991): 255.804 km²
- Ukupno stanovništvo (popis 1991): 23.528.230
- Konstitutivni narodi: Srbi, Hrvati, Slovenci, Makedonci, Crnogorci (kasnije i Muslimani/Bošnjaci)
- Pravni temelj federacije: odluke Drugog zasedanja AVNOJ-a (1943), potvrđene ustavima iz 1946, 1963. i 1974. godine
- Prestanak postojanja federacije: 1991–1992, postepenim proglašenjem nezavisnosti pojedinih republika
Zašto je broj republika važno pitanje za razumevanje jugoslovenske istorije
Pitanje broja i statusa republika nije bilo samo administrativno, već duboko političko – čitava ideja socijalističke Jugoslavije počivala je na principu „bratstva i jedinstva” ravnopravnih naroda i republika, za razliku od centralizovane Kraljevine Jugoslavije koju smo opisali u posebnom tekstu. Razumevanje broja, granica i statusa republika ključno je i za razumevanje kasnijeg raspada zemlje devedesetih godina, budući da su upravo republičke granice postale i međunarodno priznate državne granice novonastalih država.
Federativni princip i njegovo poreklo
Odluke AVNOJ-a iz 1943. godine
Princip federativnog uređenja nove Jugoslavije prvi put je zvanično proglašen na Drugom zasedanju AVNOJ-a, održanom 29. i 30. novembra 1943. godine u Jajcu. Tom prilikom je odlučeno da će buduća država biti izgrađena kao zajednica ravnopravnih naroda, a ne kao centralizovana monarhija kakva je bila međuratna Kraljevina Jugoslavija.
Antifašistička veća pojedinih zemalja
Još pre zvaničnog proglašenja federacije, u pojedinim delovima okupirane zemlje formirana su zemaljska antifašistička veća – politička tela koja su predstavljala embrion budućih republičkih vlasti. Primer je Zemaljsko antifašističko vijeće narodnog oslobođenja Hrvatske (ZAVNOH), čije su odluke iz maja 1944. imale ustavotvorni karakter za buduću Republiku Hrvatsku.
Ustavno utvrđivanje šest republika
Federativno uređenje sa šest republika formalno je potvrđeno prvim ustavom nove Jugoslavije iz 1946. godine, a zatim ponovljeno u svim kasnijim ustavnim dokumentima – Ustavnom zakonu iz 1953, Ustavu iz 1963. i, konačno, Ustavu iz 1974. godine, koji je republikama i pokrajinama dao najširu autonomiju u istoriji socijalističke Jugoslavije.
Spisak šest republika SFRJ
U nastavku dajemo preglednu tabelu sa osnovnim podacima o svih šest republika, prema poslednjem zvaničnom popisu stanovništva SFRJ iz 1991. godine:
| Republika | Glavni grad | Površina | Stanovništvo (1991) |
|---|---|---|---|
| SR Srbija (sa pokrajinama) | Beograd | oko 88.400 km² | 9.778.991 |
| SR Hrvatska | Zagreb | 56.594 km² | 4.760.344 |
| SR Bosna i Hercegovina | Sarajevo | 51.197 km² | 4.377.033 |
| SR Slovenija | Ljubljana | 20.273 km² | 1.962.606 |
| SR Makedonija | Skoplje | 25.713 km² | 2.033.964 |
| SR Crna Gora | Titograd (danas Podgorica) | 13.812 km² | 615.267 |
Sabiranjem površina svih šest republika dobija se ukupna teritorija SFRJ od 255.804 km², sa ukupno 23.528.230 stanovnika prema popisu iz 1991. godine – poslednjem zvaničnom popisu sprovedenom pre početka raspada zemlje.
Sveobuhvatni vodič o istoriji druge Jugoslavije: Šta je bila SFRJ i kako je nastala?
SR Srbija – najveća i najmnogoljudnija republika
Osnovni podaci
Socijalistička Republika Srbija bila je najveća i najmnogoljudnija republika unutar SFRJ, sa glavnim gradom Beogradom, koji je istovremeno bio i savezna prestonica cele Jugoslavije. Prema popisu iz 1991. godine, Srbija je imala 9.778.991 stanovnika, od čega je u užoj Srbiji živelo 5.808.906, u Vojvodini 2.031.992, a na Kosovu procenjenih 1.954.747 stanovnika.
Posebnost autonomnih pokrajina
Ono što je Srbiju činilo specifičnom u odnosu na ostalih pet republika bilo je postojanje dve autonomne pokrajine – Vojvodine i Kosova – koje su, posebno posle Ustava iz 1974. godine, imale gotovo republički status, uključujući sopstvene skupštine, izvršna veća i predstavnike u saveznim organima, dok su formalno ostale u sastavu Republike Srbije.
Vojvodina
SAP Vojvodina, sa sedištem u Novom Sadu, bila je multietnička pokrajina sa značajnim mađarskim, slovačkim, rumunskim i drugim manjinama, nasleđena iz nekadašnje Dunavske banovine Kraljevine Jugoslavije.
Kosovo
SAP Kosovo, sa sedištem u Prištini, bilo je pokrajina sa albanskom većinom stanovništva, čiji je poseban status i stepen autonomije decenijama predstavljao jedno od najosetljivijih političkih pitanja unutar jugoslovenske federacije.
SR Hrvatska – druga po veličini i razvijenosti
Osnovni podaci
Socijalistička Republika Hrvatska, sa glavnim gradom Zagrebom, bila je druga po veličini republika SFRJ, druga po broju stanovnika (posle Srbije) i druga po ekonomskoj razvijenosti (posle Slovenije). Prema popisu iz 1991. godine, imala je 4.760.344 stanovnika na površini od 56.594 km².
Nastanak SR Hrvatske
Republika je defakto nastala već u maju 1944. godine, odlukama ZAVNOH-a na oslobođenoj teritoriji, dok je pod nazivom Federalna Država Hrvatska zvanično uspostavljena 25. jula 1945. godine, u sklopu tadašnje Demokratske Federativne Jugoslavije.
Privredni značaj
Hrvatska je, zahvaljujući razvijenoj industriji, turizmu na jadranskoj obali i pomorskom saobraćaju, bila jedna od ekonomski najrazvijenijih republika u federaciji, uz Sloveniju.
SR Bosna i Hercegovina – republika bez dominantnog naroda
Osnovni podaci
Socijalistička Republika Bosna i Hercegovina, sa glavnim gradom Sarajevom, prostirala se na 51.197 km² i, prema poslednjem popisu iz 1991. godine, brojala je 4.377.033 stanovnika.
„Nacionalni ključ” i posebnost uređenja
Za razliku od ostalih pet republika, koje su predstavljale nacionalne države pojedinih južnoslovenskih naroda, Bosna i Hercegovina je bila jedinstvena po tome što nije imala dominantnu etničku grupu. Upravljana je po principu konsocijacionalizma, poznatijem kao „nacionalni ključ”, kojim je obezbeđivana ravnoteža političke zastupljenosti tri najveće zajednice – Muslimana (Bošnjaka), Srba i Hrvata.
Struktura stanovništva prema popisu iz 1991.
Prema poslednjem popisu, u Bosni i Hercegovini je živelo 43,47% Muslimana, 32,21% Srba, 17,38% Hrvata, uz oko 5,54% građana koji su se izjašnjavali kao Jugosloveni, i manji procenat ostalih nacionalnosti.
Zimske olimpijske igre 1984. godine
Značaj Bosne i Hercegovine unutar SFRJ i na međunarodnom planu dodatno je potvrđen izborom Sarajeva za domaćina Zimskih olimpijskih igara 1984. godine, što je bio jedan od najvećih međunarodnih sportskih i promotivnih događaja u istoriji cele Jugoslavije.
SR Slovenija – najrazvijenija republika federacije
Osnovni podaci
Socijalistička Republika Slovenija, sa glavnim gradom Ljubljanom, bila je najmanja po površini (20.273 km²) među šest republika, ali ekonomski najrazvijenija u čitavoj federaciji. Prema popisu iz 1991. godine, imala je 1.962.606 stanovnika.
Nacionalna homogenost
Za razliku od Bosne i Hercegovine ili Vojvodine, Slovenija je bila jedna od nacionalno najhomogenijih republika SFRJ, sa velikom većinom stanovništva slovenačke nacionalnosti.
Privredna uloga
Zahvaljujući nasleđenoj industrijskoj tradiciji iz austrougarskog perioda i blizini zapadnoevropskih tržišta, Slovenija je decenijama imala najviši životni standard među svim jugoslovenskim republikama, što je delimično doprinelo i kasnijim ekonomskim tenzijama unutar federacije tokom 1980-ih godina.
SR Makedonija – nova država na jugu federacije
Osnovni podaci
Socijalistička Republika Makedonija, sa glavnim gradom Skopljem, prostirala se na 25.713 km², a prema popisu iz 1991. godine imala je 2.033.964 stanovnika.
Prvo priznanje makedonske nacije i države
Makedonija predstavlja poseban slučaj u istoriji jugoslovenskih republika, budući da je upravo u okviru socijalističke Jugoslavije po prvi put u modernoj istoriji zvanično priznata posebna makedonska nacija i makedonski jezik, za razliku od perioda Kraljevine Jugoslavije, kada je ovo područje tretirano kao „Južna Srbija”, bez priznanja posebnog nacionalnog identiteta.
Zemljotres u Skoplju 1963. godine
Značajan događaj u istoriji republike bio je razoran zemljotres koji je 1963. godine gotovo u potpunosti razorio Skoplje, nakon čega je grad obnovljen uz veliku međunarodnu pomoć i solidarnost, uključujući i doprinos brojnih zemalja članica Ujedinjenih nacija.
SR Crna Gora – najmanja republika federacije
Osnovni podaci
Socijalistička Republika Crna Gora, sa glavnim gradom Titogradom (današnja Podgorica, koja je ovo ime nosila od 1946. do 1992. godine, u čast Josipa Broza Tita), bila je najmanja republika SFRJ i po površini (13.812 km²) i po broju stanovnika – prema popisu iz 1991. godine imala je svega 615.267 stanovnika.
Istorijski kontinuitet sa Kraljevinom Crnom Gorom
Crna Gora je, za razliku od ostalih republika, imala poseban istorijski kontinuitet kao samostalna država i pre Prvog svetskog rata – Kraljevina Crna Gora izgubila je nezavisnost ulaskom u zajedničku državu Južnih Slovena 1918. godine, o čemu detaljnije govorimo u tekstu o Kraljevini Jugoslaviji. Status republike unutar SFRJ, iako teritorijalno mali, predstavljao je obnovu državnosti koju je Crna Gora imala pre ujedinjenja.
Republički simboli i uređenje vlasti
Grbovi i zastave republika
Svaka od šest republika imala je sopstvenu zastavu i grb, koji su po pravilu kombinovali tradicionalne nacionalne boje i simbole datog naroda sa crvenom petokrakom zvezdom, kao zajedničkim obeležjem socijalističkog uređenja cele federacije. Na primer, zastava SR Srbije zadržavala je crveno-plavo-belu trobojku, zastava SR Hrvatske uključivala je tradicionalnu šahovnicu, dok je zastava SR Slovenije počivala na slovenačkoj nacionalnoj trobojci – sve uz obavezni crveni petokraki simbol u gornjem levom uglu ili centru.
Republičke skupštine i izvršna veća
Svaka republika imala je sopstvenu Skupštinu kao najviši organ vlasti, kao i Izvršno veće, koje je obavljalo funkciju republičke vlade. Republike su, u okviru saveznog uređenja, imale nadležnost nad velikim delom unutrašnje politike – obrazovanjem, kulturom, delom pravosuđa i lokalnom privredom – dok su odbrana, spoljna politika i deo ekonomske politike ostajali u nadležnosti saveznih organa u Beogradu.
Republički dan ustanka
Svaka republika je obeležavala sopstveni Dan ustanka, praznik posvećen godišnjici početka oružanog otpora fašističkoj okupaciji na teritoriji te republike tokom Drugog svetskog rata, čime je i na simboličnom nivou naglašavana ravnopravnost svih naroda u zajedničkoj antifašističkoj borbi.
Ekonomske razlike među republikama
Sever naspram juga
Jedna od trajnih karakteristika SFRJ bila je izražena ekonomska neravnomernost između razvijenijeg severa i zapada zemlje (Slovenija, Hrvatska, delimično Vojvodina) i manje razvijenog juga (Kosovo, Makedonija, delovi Bosne i Hercegovine i Crne Gore). Ova razlika u razvijenosti bila je stalni izvor političkih tenzija oko raspodele saveznih sredstava i investicija.
Fond za nerazvijene krajeve
Kako bi se ublažile ove razlike, savezna vlada je uspostavila poseban Fond za kreditiranje bržeg razvoja privredno nedovoljno razvijenih republika i pokrajina, iz kojeg su sredstva usmeravana ka Bosni i Hercegovini, Makedoniji, Crnoj Gori i Kosovu. Efikasnost ovog fonda, kao i pitanje da li razvijenije republike dovoljno doprinose solidarnosti sa manje razvijenim delovima zemlje, bilo je predmet stalnih političkih rasprava, posebno tokom 1980-ih godina.
Istorijske teritorije pre ulaska u Jugoslaviju
Nasleđe različitih državnih tradicija
Šest republika SFRJ nastalo je na teritorijama sa veoma različitim istorijskim iskustvima. Srbija i Crna Gora ulazile su u zajedničku državu 1918. godine kao već postojeće, međunarodno priznate kraljevine, dok su Hrvatska, Slovenija, Bosna i Hercegovina i Vojvodina do tada bile deo Austrougarske monarhije, bez sopstvene državne nezavisnosti u modernom smislu. Makedonija, pak, nikada pre 1944. godine nije postojala kao zasebna administrativna ili državna jedinica sa priznatim nacionalnim identitetom.
Uticaj ovih razlika na kasniji razvoj republika
Ove različite istorijske tradicije – austrougarska pravna i upravna kultura na severu i zapadu, osmanska baština na jugu, kao i različit stepen ranije industrijalizacije – u velikoj meri objašnjavaju i razlike u ekonomskoj razvijenosti, urbanizaciji i političkoj kulturi koje su postojale među republikama tokom čitavog perioda SFRJ.
Autonomne pokrajine – poseban status unutar Srbije
Iako se, po zvaničnom broju, SFRJ sastojala od šest republika, u praksi je funkcionisala kao sistem sa osam federalnih jedinica, ako se uračunaju i dve autonomne pokrajine – Vojvodina i Kosovo – koje su, posebno posle Ustava iz 1974. godine, imale pravo veta u saveznim organima, sopstvene skupštine i izvršna veća, ravnopravno učestvujući u odlučivanju na saveznom nivou, uz jedini formalni izuzetak što nisu imale pravo na secesiju kao republike.
Zašto pokrajine nisu bile republike
Iako su fakticki uživale širok stepen autonomije, Vojvodina i Kosovo nisu imale status republika jer, prema tadašnjem ustavnom konceptu, republike su predstavljale državne oblike konstitutivnih naroda (Srba, Hrvata, Slovenaca, Makedonaca, Crnogoraca i, kasnije, Muslimana), dok su autonomne pokrajine bile teritorijalne jedinice formirane radi zaštite prava nacionalnih manjina i specifičnih regionalnih identiteta unutar Republike Srbije.
Ravnopravnost republika i sistem odlučivanja
Princip konsenzusa
Nakon Ustava iz 1974. godine, savezni organi SFRJ funkcionisali su pretežno na principu konsenzusa svih republika i pokrajina, što je značilo da je svaka od šest republika, kao i obe autonomne pokrajine, praktično imala pravo veta na odluke od zajedničkog značaja. Ovakav sistem je za života Josipa Broza Tita bio uravnotežen njegovim ličnim autoritetom, ali se nakon njegove smrti 1980. godine pokazao kao jedan od uzroka sve otežanijeg funkcionisanja savezne države.
Kolektivno Predsedništvo SFRJ
Sistem ravnopravnosti republika ogledao se i u sastavu Predsedništva SFRJ, kolektivnog organa koji je posle 1980. godine preuzeo funkciju šefa države, a u kojem je svaka republika i svaka autonomna pokrajina imala po jednog predstavnika, uz princip godišnje rotacije na mestu predsednika Predsedništva.
Konstitutivni narodi šest republika
Pet, a kasnije šest konstitutivnih naroda
Ustav iz 1963. godine prepoznavao je pet konstitutivnih naroda Jugoslavije – Srbe, Hrvate, Slovence, Makedonce i Crnogorce. Kasnijim ustavnim promenama, а posebno popisom stanovništva iz 1971. godine, priznat je i poseban nacionalni status Muslimana (današnjih Bošnjaka), pretežno naseljenih u Bosni i Hercegovini, ali i u Srbiji i Crnoj Gori.
Nacionalne manjine
Uz konstitutivne narode, u SFRJ je živeo i veliki broj pripadnika nacionalnih manjina – najbrojniji su bili Albanci (pretežno na Kosovu), Mađari (pretežno u Vojvodini), zatim Turci, Slovaci, Rumuni, Rusini, Bugari i drugi, čija su prava, posebno u autonomnim pokrajinama, bila ustavno zaštićena.
Od šest republika do sedam nezavisnih država
Postepeni raspad federacije (1991–1992)
Šest republika SFRJ postale su osnova za formiranje samostalnih država tokom raspada Jugoslavije. Slovenija i Hrvatska proglasile su nezavisnost 25. juna 1991. godine, Makedonija u septembru 1991, a Bosna i Hercegovina početkom 1992. godine. Preostale dve republike, Srbija i Crna Gora, formirale su Saveznu Republiku Jugoslaviju (SRJ) u aprilu 1992. godine.
Kasnije osamostaljenje Crne Gore i Kosova
Državna zajednica Srbije i Crne Gore trajala je do 2006. godine, kada je Crna Gora, nakon referenduma održanog 21. maja, proglasila punu nezavisnost. Kosovo, nekadašnja autonomna pokrajina u sastavu Srbije, jednostrano je proglasilo nezavisnost 2008. godine, što je i danas predmet međunarodnih sporova oko priznanja.
Od šest jugoslovenskih republika do sedam savremenih država
Na teritoriji nekadašnjih šest republika SFRJ danas postoji sedam nezavisnih država: Slovenija, Hrvatska, Bosna i Hercegovina, Srbija, Crna Gora, Severna Makedonija (koja je 2019. godine promenila ustavni naziv iz Republike Makedonije) i Kosovo (čija nezavisnost nije univerzalno međunarodno priznata).
Popisi stanovništva i promene broja stanovnika republika
Popisi tokom postojanja SFRJ
Tokom postojanja SFRJ sprovedeno je nekoliko zvaničnih popisa stanovništva – 1948, 1953, 1961, 1971, 1981. i poslednji, 1991. godine. Ovi popisi omogućavaju precizno praćenje demografskih kretanja unutar svake republike, uključujući migracije stanovništva iz ruralnih u urbanske sredine, kao i iz manje razvijenih ka razvijenijim republikama.
Urbanizacija glavnih gradova
Zanimljiv pokazatelj razvoja federacije jeste činjenica da su glavni gradovi šest republika, zajedno sa glavnim gradovima dve autonomne pokrajine, u periodu od 1921. do 1971. godine narasli za 438,5%, dok se ukupno stanovništvo cele Jugoslavije u istom periodu povećalo za svega 62,5%, što jasno pokazuje intenzivnu urbanizaciju koja je pratila industrijalizaciju svih delova federacije, mada različitim tempom.
Nacionalna struktura stanovništva SFRJ u celini
Prema popisu iz 1991. godine, u celoj SFRJ najbrojniji narod bili su Srbi (36,2%), potom Hrvati (19,7%), Muslimani/Bošnjaci (9,8%), Albanci (9,2%), Slovenci (7,4%), Makedonci (5,8%) i Crnogorci (2,3%), uz brojne pripadnike mađarske i drugih nacionalnih manjina. Nijedan narod nije imao apsolutnu većinu u celoj federaciji, što dodatno ilustruje suštinski multietnički karakter zajedničke države sastavljene od šest ravnopravnih republika.
Zašto je razumevanje republika SFRJ važno za savremenu istoriju Balkana
Granice šest jugoslovenskih republika nisu bile proizvoljne administrativne linije, već su u velikoj meri odražavale istorijske, kulturne i nacionalne posebnosti prostora koje su obuhvatale. Upravo su ove granice, ustanovljene odlukama AVNOJ-a i kasnijim ustavima socijalističke Jugoslavije, postale i međunarodno priznate granice svih država nastalih raspadom SFRJ, što ovu temu čini ključnom za razumevanje čitave savremene političke karte jugoistočne Evrope.
Uloga republika u odbrani zemlje
Teritorijalna odbrana
Uz saveznu Jugoslovensku narodnu armiju (JNA), svaka republika je, u okviru doktrine opštenarodne odbrane, imala sopstvenu Teritorijalnu odbranu (TO) – organizovane rezervne snage sastavljene od lokalnog stanovništva i naoružane iz republičkih skladišta. Ovaj sistem je osmišljen tako da, u slučaju eventualne invazije, svaka republika može pružiti otpor i bez oslanjanja isključivo na saveznu vojsku, a paradoksalno, upravo su ova republička skladišta oružja odigrala značajnu ulogu u naoružavanju sukobljenih strana tokom ratova devedesetih godina, nakon raspada federacije.
Zaključak
SFRJ je tokom čitavog svog postojanja bila sastavljena od šest socijalističkih republika – Srbije, Hrvatske, Slovenije, Bosne i Hercegovine, Makedonije i Crne Gore – uz dve autonomne pokrajine, Vojvodinu i Kosovo, u sastavu Srbije. Ovaj federativni princip, utvrđen još odlukama AVNOJ-a iz 1943. godine, predstavljao je temeljnu razliku u odnosu na centralizovanu Kraljevinu Jugoslaviju i ostao je osnovni okvir državnog uređenja sve do postepenog raspada federacije početkom devedesetih godina XX veka, kada su granice bivših republika postale granice novih, nezavisnih država. Razumevanje broja, uređenja i posebnosti svake od ovih republika ključno je za sagledavanje čitave novije istorije jugoslovenskih naroda i savremene političke karte Balkana, kao i za dublje razumevanje tekstova o SFRJ i njenom nastanku i ulozi Josipa Broza Tita u oblikovanju ovog federativnog sistema.
Najčešća pitanja o republikama SFRJ (FAQ)
1. Koliko je republika imala SFRJ? SFRJ je imala šest socijalističkih republika: Srbiju, Hrvatsku, Sloveniju, Bosnu i Hercegovinu, Makedoniju i Crnu Goru.
2. Koje su bile republike SFRJ? Republike su bile: SR Srbija, SR Hrvatska, SR Slovenija, SR Bosna i Hercegovina, SR Makedonija i SR Crna Gora.
3. Koje su autonomne pokrajine postojale u SFRJ? U sastavu SR Srbije postojale su dve autonomne pokrajine: SAP Vojvodina i SAP Kosovo.
4. Koja je republika bila najveća po broju stanovnika? Najmnogoljudnija republika bila je SR Srbija, sa 9.778.991 stanovnika prema popisu iz 1991. godine.
5. Koja je republika bila najmanja po broju stanovnika? Najmanja republika po broju stanovnika bila je SR Crna Gora, sa 615.267 stanovnika prema istom popisu.
6. Koja je republika bila ekonomski najrazvijenija? Ekonomski najrazvijenija republika unutar SFRJ bila je SR Slovenija.
7. Koja je republika bila najveća po teritoriji? Najveća po teritoriji bila je SR Srbija, uključujući teritorije obe autonomne pokrajine.
8. Koji je bio glavni grad SR Srbije? Glavni grad SR Srbije bio je Beograd, koji je ujedno bio i savezna prestonica cele SFRJ.
9. Koji je bio glavni grad SR Hrvatske? Glavni grad SR Hrvatske bio je Zagreb.
10. Koji je bio glavni grad SR Bosne i Hercegovine? Glavni grad SR Bosne i Hercegovine bio je Sarajevo.
11. Koji je bio glavni grad SR Slovenije? Glavni grad SR Slovenije bio je Ljubljana.
12. Koji je bio glavni grad SR Makedonije? Glavni grad SR Makedonije bio je Skoplje.
13. Koji je bio glavni grad SR Crne Gore? Glavni grad SR Crne Gore bio je Titograd, današnja Podgorica.
14. Zašto se Podgorica nekada zvala Titograd? Grad je preimenovan u čast Josipa Broza Tita 1946. godine, a vratio je istorijsko ime Podgorica tek 1992. godine.
15. Zašto Bosna i Hercegovina nije imala dominantan narod kao ostale republike? Za razliku od ostalih pet republika, koje su predstavljale nacionalne države pojedinih naroda, Bosna i Hercegovina je bila zajednička država tri naroda – Muslimana, Srba i Hrvata – bez apsolutne većine bilo koje od ove tri grupe.
16. Šta je „nacionalni ključ” u Bosni i Hercegovini? To je sistem konsocijacionalizma kojim se obezbeđivala ravnopravna politička zastupljenost tri najveće nacionalne zajednice u republici.
17. Kada je makedonska nacija prvi put zvanično priznata? Makedonska nacija i jezik prvi put su zvanično priznati u okviru socijalističke Jugoslavije, za razliku od perioda Kraljevine Jugoslavije.
18. Koliko je konstitutivnih naroda imala SFRJ? Prvobitno pet – Srbi, Hrvati, Slovenci, Makedonci i Crnogorci – a kasnije je priznat i status naroda za Muslimane (današnje Bošnjake).
19. Da li su autonomne pokrajine imale isti status kao republike? Ne u potpunosti – pokrajine su imale širok stepen autonomije, uporediv sa republikama posle 1974. godine, ali za razliku od republika nisu imale ustavno pravo na secesiju.
20. Kada su odluke o federativnom uređenju SFRJ prvi put donete? Odluke o federativnom uređenju donete su na Drugom zasedanju AVNOJ-a u Jajcu, 29. i 30. novembra 1943. godine.
21. Koliko je ukupno stanovnika imala SFRJ prema poslednjem popisu? Prema popisu iz 1991. godine, SFRJ je imala 23.528.230 stanovnika.
22. Kolika je bila ukupna površina SFRJ? Ukupna površina SFRJ, u periodu od 1954. do 1991. godine, iznosila je 255.804 km².
23. Koje su države nastale raspadom šest republika SFRJ? Nastale su Slovenija, Hrvatska, Bosna i Hercegovina, Srbija, Crna Gora i Severna Makedonija, a kasnije se od Srbije odvojilo i Kosovo, proglasivši nezavisnost 2008. godine.
24. Zašto se granice bivših republika smatraju važnim i danas? Zato što su upravo te granice, utvrđene u vreme SFRJ, postale međunarodno priznate granice svih savremenih država nastalih raspadom Jugoslavije.
25. Da li je neka republika SFRJ imala poseban istorijski kontinuitet državnosti pre 1918. godine? Da – Crna Gora, koja je kao samostalna Kraljevina Crna Gora postojala pre ulaska u zajedničku državu Južnih Slovena 1918. godine.
Za dodatne sadržaje i teme, posetite Enciklo.rs.
3 thoughts on “Koliko je republika imala SFRJ? Pregled svih šest socijalističkih republika”