Koliko je Trajao Rat u Bosni? – Tačno Trajanje i Datumi

Koliko je trajao rat u Bosni? Tačno trajanje, faze i okončanje najkrvavijeg sukoba raspada Jugoslavije

Rat u Bosni i Hercegovini trajao je od 6. aprila 1992. do 14. decembra 1995. godine, odnosno tri godine, osam meseci i osam dana – ukupno 1.347 dana. Ovo ga čini najdužim i po broju žrtava najtežim pojedinačnim sukobom u čitavom procesu raspada SFRJ. Unutar tog perioda, glavni grad Sarajevo bio je pod opsadom čak 1.425 dana – duže nego Lenjingrad tokom Drugog svetskog rata – što ovaj sukob čini jednim od najdužih urbanih opsada u modernoj vojnoj istoriji. U ovom tekstu detaljno, hronološki i činjenično objašnjavamo kada je tačno počeo i završio rat u Bosni i Hercegovini, kroz koje je faze prošao, koje su konkretne brojke stradanja i razaranja, i zašto se oko preciznog datuma početka i danas vode stručne rasprave.

Ovaj članak je deo serije evergreen tekstova o jugoslovenskoj istoriji i direktno se nadovezuje na tekstove o raspadu Jugoslavije, republikama SFRJ i Slobodanu Miloševiću, čija je uloga u ovom sukobu bila jedna od ključnih tema pred Haškim tribunalom.

Osnovni podaci o trajanju rata u Bosni i Hercegovini

Zvanični datum početka: 6. april 1992. godine
Zvanični datum završetka: 14. decembar 1995. godine (dan potpisivanja Pariskog mirovnog sporazuma)
Ukupno trajanje rata: 3 godine, 8 meseci i 8 dana (1.347 dana)
Trajanje opsade Sarajeva: 1.425 dana (5. april 1992. – 29. februar 1996.)
Neposredni povod završetka: parafiranje Dejtonskog mirovnog sporazuma 21. novembra 1995. godine
Zaraćene strane: Republika Bosna i Hercegovina (Armija RBiH), Republika Srpska (Vojska Republike Srpske), Hrvatska zajednica/Republika Herceg-Bosna (Hrvatsko vijeće obrane), uz učešće JNA u prvoj fazi rata
Procenjeni broj žrtava u celoj Bosni i Hercegovini: preko 100.000 ljudi
Procenjeni broj žrtava opsade Sarajeva: oko 11.541, od čega preko 1.600 dece
Procenjeni broj raseljenih i izbeglih: oko 2,2 miliona ljudi
Podproces unutar rata: Bošnjačko-hrvatski sukob, koji je trajao od 19. juna 1992. do 23. februara 1994. godine

Zašto je pitanje tačnog trajanja rata složenije nego što izgleda

Iako se 6. april 1992. i 14. decembar 1995. godine navode kao zvanični okvir rata u Bosni i Hercegovini, među istoričarima ne postoji potpuni konsenzus o tačnom trenutku kada je sukob zaista počeo, budući da su ozbiljni oružani incidenti u pojedinim delovima Bosne i Hercegovine, kao i priprema opsade Sarajeva, zabeleženi i pre ovog datuma. Ovo pitanje detaljnije objašnjavamo u nastavku teksta.

Hronološki pregled ključnih datuma rata

Radi lakšeg snalaženja, u nastavku dajemo sažetu hronologiju najvažnijih datuma vezanih za tok i trajanje rata:

9. januar 1992. – bosanski Srbi proglašavaju „Republiku srpskog naroda Bosne i Hercegovine”
29. februar – 1. mart 1992. – referendum o nezavisnosti Bosne i Hercegovine
3. mart 1992. – proglašenje nezavisnosti Republike Bosne i Hercegovine
4/5. april 1992. – JNA zauzima aerodrom u Sarajevu, počinje priprema opsade grada
6. april 1992. – međunarodno priznanje Bosne i Hercegovine, zvanični početak rata
19. jun 1992. – početak Bošnjačko-hrvatskog sukoba
maj 1992. – 1994. – niz neuspelih mirovnih planova (Kutiljerov, Vens-Ovenov, Oven-Stoltenbergov, plan Kontakt grupe)
23. februar 1994. – Vašingtonski sporazum okončava Bošnjačko-hrvatski sukob
jul 1995. – pad Srebrenice i genocid nad bošnjačkim stanovništvom
avgust 1995. – hrvatska operacija „Oluja” menja vojnu ravnotežu snaga
30. avgust – 20. septembar 1995. – NATO operacija „Namerna sila”
21. novembar 1995. – parafiranje Dejtonskog sporazuma
14. decembar 1995. – zvanično potpisivanje Pariskog mirovnog sporazuma, kraj rata
29. februar 1996. – zvanični kraj opsade Sarajeva

Zašto se 6. april 1992. uzima kao zvanični početak rata

Međunarodno priznanje Bosne i Hercegovine

Datum 6. april 1992. godine uzima se kao zvanični početak rata jer je toga dana Evropska zajednica međunarodno priznala nezavisnost Republike Bosne i Hercegovine, samo dan nakon velikog mirovnog protesta građana Sarajeva i tri dana nakon što je republika proglasila nezavisnost 3. marta 1992. godine, na osnovu referenduma održanog krajem februara i početkom marta iste godine.

Priprema opsade Sarajeva počela je i ranije

Prema kasnijim istorijskim i sudskim analizama, priprema za opsadu Sarajeva počela je znatno pre samog priznanja – još tokom leta 1991. godine, dok se JNA povlačila iz Slovenije i Hrvatske, velike količine teškog naoružanja stigle su na brda oko Sarajeva, pod izgovorom pripreme vojnih vežbi. U noći između 4. i 5. aprila 1992. godine, jedinice JNA zauzele su Međunarodni aerodrom Sarajevo, čime je grad strateški odsečen od sveta – dan pre nego što je stiglo međunarodno priznanje nezavisnosti.

Događaji koji su prethodili zvaničnom početku rata

Sukobi pre aprila 1992. godine

Iako se 6. april uzima kao zvanični početak, ozbiljni oružani incidenti u Bosni i Hercegovini zabeleženi su i ranije. Već krajem 1991. i početkom 1992. godine dolazilo je do sporadičnih sukoba, uključujući i upade paravojnih formacija poput Arkanovih „Tigrova” u pojedine gradove istočne Bosne, kao i do sve otvorenijih pretnji u Skupštini Bosne i Hercegovine, poput govora Radovana Karadžića od 4. marta 1992. godine, u kojem je upozorio da bi rat mogao dovesti bošnjački narod „u nestanak”.

Zašto istoričari nemaju konsenzus o tačnom početku

Za razliku od jasno definisanog početka Drugog svetskog rata, koji se vezuje za konkretan datum napada, rat u Bosni i Hercegovini, prema oceni istoričara koji se bave ovim periodom, nije imao jedan jasan, opšteprihvaćen „prvi dan”, već je predstavljao postepenu eskalaciju niza pojedinačnih oružanih incidenata i političkih poteza tokom nekoliko meseci, koja je kulminirala u otvoreni rat tek nakon međunarodnog priznanja u aprilu 1992. godine.

Proglašenje Republike srpskog naroda

Kao odgovor na najave osamostaljenja Bosne i Hercegovine od SFRJ, bosanski Srbi su, predvođeni Radovanom Karadžićem, već 9. januara 1992. godine proglasili sopstvenu „Republiku srpskog naroda Bosne i Hercegovine” (kasnije preimenovanu u Republiku Srpsku), čime je politička podela unutar republike bila formalizovana i pre izbijanja otvorenog oružanog sukoba.

Opsada Sarajeva – 1.425 dana unutar rata

Najduža opsada grada u modernoj istoriji

Iako se zvanično trajanje rata u Bosni i Hercegovini računa na 1.347 dana, opsada Sarajeva unutar tog rata trajala je čak 1.425 dana – od 5. aprila 1992. do 29. februara 1996. godine – čime je nadmašila po trajanju čak i nacističku opsadu Lenjingrada tokom Drugog svetskog rata. Grad je bio okružen sa okolnih brda pod kontrolom Sarajevsko-romanijskog korpusa VRS, dok su stanovnici bili odsečeni od struje, vode, grejanja i redovnog snabdevanja hranom.

Snajperska aleja i svakodnevni teror

Glavni sarajevski bulevar, tokom rata poznat kao „Snajperska aleja”, postao je simbol svakodnevne opasnosti kojoj su građani bili izloženi prilikom najobičnijih kretanja gradom. Prema procenama, na grad je tokom opsade ispaljivano u proseku oko 329 granata dnevno, a pojedinih dana i preko 3.000, dok se ukupna količina ispaljenih artiljerijskih projektila procenjuje na oko 50.000 tona.

Broj žrtava opsade

Prema podacima koje navode udruženja žrtava i pojedini mediji, tokom opsade Sarajeva ubijeno je oko 11.541 ljudi, od čega gotovo 1.600 dece, dok je ranjeno između 47.000 i 56.000 osoba – u zavisnosti od izvora i metodologije prebrojavanja. Skoro četiri petine svih poginulih stradalo je već u prve dve godine opsade.

Sudski epilog opsade

Komandanti Sarajevsko-romanijskog korpusa, Stanislav Galić i Dragomir Milošević, osuđeni su pred Haškim tribunalom za kampanju granatiranja i snajperskog delovanja protiv civilnog stanovništva, pri čemu je Galićeva osuda na doživotni zatvor predstavljala prvu takvu presudu za opsadu jednog grada u istoriji međunarodnog prava. I general Ratko Mladić, komandant Glavnog štaba VRS, kasnije je osuđen na doživotni zatvor, između ostalog i za teror nad stanovništvom Sarajeva tokom opsade.

Glavne faze rata u Bosni i Hercegovini

Prva faza – 1992. godina

U prvim mesecima rata, snage JNA, koje su se postepeno transformisale u Vojsku Republike Srpske (VRS), uz podršku paravojnih formacija, brzo su preuzele kontrolu nad velikim delom teritorije Bosne i Hercegovine, sprovodeći kampanju koja je uključivala i praksu poznatu kao „etničko čišćenje” – prisilno proterivanje nesrpskog stanovništva sa osvojenih teritorija, uključujući i ozloglašene logore poput Omarske, Keraterma i Trnopolja u okolini Prijedora.

Bošnjačko-hrvatski sukob (1992–1994)

Tenzije između bošnjačkih i hrvatskih snaga, koje su u početku rata bile saveznici protiv zajedničkog protivnika, pojačale su se krajem 1992. godine, što je dovelo do otvorenog Bošnjačko-hrvatskog sukoba, koji je trajao od 19. juna 1992. do 23. februara 1994. godine, kada je pod međunarodnim posredovanjem potpisan Vašingtonski sporazum kojim je uspostavljena Federacija Bosne i Hercegovine.

Rušenje Starog mosta u Mostaru

Simbol razaranja tokom ovog sukoba predstavlja i rušenje Starog mosta u Mostaru, srušenog granatiranjem 9. novembra 1993. godine. Most, izgrađen u XVI veku, obnovljen je nakon rata i ponovo otvoren 2004. godine, uz podršku UNESCO-a, i danas je uvršten na listu Svetske baštine.

Uloga UNPROFOR-a i „sigurnih zona”

Tokom rata, Ujedinjene nacije su rasporedile mirovne snage UNPROFOR u nekoliko takozvanih „sigurnih zona” – uključujući Srebrenicu, Žepu, Goražde, Bihać, Tuzlu i Sarajevo – koje su, međutim, imale ograničen mandat i nedovoljno naoružanje da spreče ozbiljne napade na civilno stanovništvo unutar njih.

Bihaćki džep

Poseban i izuzetno težak segment rata predstavljao je takozvani „Bihaćki džep” – enklava u severozapadnoj Bosni oko grada Bihaća, u kojoj su lokalne bosanske snage, odsečene od ostatka teritorije pod kontrolom Sarajeva, vodile rat u poluokruženom prostoru, suočene istovremeno sa snagama bosanskih Srba, krajinskih Srba i, tokom jednog perioda, i sa lokalnim paravojnim formacijama Fikreta Abdića, koji je 1993. godine proglasio sopstvenu, samoproglašenu Autonomnu pokrajinu Zapadna Bosna.

Pad Srebrenice jula 1995. godine

Jedan od najtežih trenutaka rata predstavlja pad Srebrenice, jedne od zaštićenih „sigurnih zona” UN-a, u julu 1995. godine, kada su snage bosanskih Srba počinile masovna ubistva bošnjačkih muškaraca i dečaka. Ovaj strašan zločin Haški tribunal i Međunarodni sud pravde pravno su kvalifikovali kao genocid.

Vojna operacija „Oluja” i promena ravnoteže snaga

U avgustu 1995. godine, hrvatska vojna operacija „Oluja”, sprovedena na teritoriji susedne Hrvatske, dodatno je promenila vojnu ravnotežu snaga na širem prostoru, doprinevši slabljenju pozicija bosanskih Srba i ubrzavši put ka okončanju rata, iako se ova operacija formalno vodila van teritorije same Bosne i Hercegovine.

NATO intervencija i put ka miru 1995. godine

Operacija „Namerna sila”

Nakon granatiranja sarajevske pijace Markale u avgustu 1995. godine, NATO je sproveo vazdušnu operaciju „Namerna sila” (Operation Deliberate Force) protiv položaja bosanskih Srba, koja je trajala od 30. avgusta do 20. septembra 1995. godine i predstavljala jedan od ključnih vojnih faktora koji su pritisnuli rukovodstvo bosanskih Srba da pristane na mirovne pregovore.

Pregovori u Dejtonu

Mirovni pregovori održani su u novembru 1995. godine u vazduhoplovnoj bazi u Dejtonu, u američkoj saveznoj državi Ohajo, uz učešće predsednika Bosne i Hercegovine Alije Izetbegovića, predsednika Hrvatske Franje Tuđmana i predsednika Srbije Slobodana Miloševića, koji je, u odsustvu vođstva bosanskih Srba za pregovaračkim stolom, pregovarao u njihovo ime.

Parafiranje sporazuma 21. novembra 1995.

Dejtonski mirovni sporazum parafiran je 21. novembra 1995. godine, čime je suštinski postignut dogovor o prekidu rata, iako je zvanično, pravno obavezujuće potpisivanje usledilo nešto kasnije.

Sveobuhvatni vodič o NATO agresiji na Srbiju 1999. godine pročitajte ovde.

Ranije mirovne inicijative koje nisu uspele

Niz odbačenih planova pre Dejtona

Put do konačnog mira u Dejtonu bio je dug i pun neuspelih pokušaja. Tokom rata smenjivalo se nekoliko međunarodnih mirovnih planova koji nikada nisu u potpunosti zaživeli – Kutiljerov plan iz 1992. godine, Vens-Ovenov plan iz perioda januar–maj 1993. godine, Oven-Stoltenbergov plan, koji je razmatran od juna 1993. do januara 1994. godine, kao i plan međunarodne Kontakt grupe iz maja–jula 1994. godine. Svaki od ovih planova predviđao je različite modele teritorijalne podele Bosne i Hercegovine, ali nijedan nije uspeo da obezbedi trajni prekid sukoba pre pregovora u Dejtonu krajem 1995. godine.

Zašto su raniji planovi propali

Glavni razlog neuspeha ranijih mirovnih inicijativa bio je nedostatak stvarnog vojnog i političkog pritiska na zaraćene strane da prihvate kompromisna rešenja, kao i nastavak borbi na terenu uprkos privremenim primirjima. Tek kombinacija vojnih poraza bosanskih Srba tokom leta 1995. godine i NATO vazdušne kampanje stvorila je uslove za ozbiljne i konačne pregovore.

Zvanično okončanje rata – 14. decembar 1995. godine

Potpisivanje Pariskog mirovnog sporazuma

Kao zvanični datum okončanja rata u Bosni i Hercegovini uzima se 14. decembar 1995. godine, kada je u Parizu, u prisustvu brojnih svetskih državnika, formalno i pravno obavezujuće potpisan Opšti okvirni sporazum za mir u Bosni i Hercegovini (poznatiji kao Dejtonski, odnosno Pariski mirovni sporazum), od strane predstavnika Republike Bosne i Hercegovine, Republike Hrvatske i Savezne Republike Jugoslavije.

Uspostavljanje novog državnog uređenja

Sporazumom je uspostavljeno složeno državno uređenje Bosne i Hercegovine, sastavljeno od dva entiteta – Federacije Bosne i Hercegovine i Republike Srpske – uz poseban status distrikta Brčko, kao i raspoređivanje međunarodnih mirovnih snaga IFOR (kasnije SFOR) radi nadzora nad primenom vojnih odredbi sporazuma.

Konačan kraj opsade Sarajeva 1996. godine

Iako je rat zvanično okončan potpisivanjem sporazuma u decembru 1995, potpuna reintegracija sarajevskih predgrađa pod kontrolom bosanskih Srba (Hadžići, Ilidža, Grbavica i drugi delovi grada) sprovedena je tek u martu 1996. godine, čime je opsada grada u praktičnom smislu okončana nešto kasnije od formalnog datuma kraja rata.

Kompletan vodič o tome šta je Dejtonski sporazum pročitajte ovde.

Ukupno trajanje rata izraženo na različite načine

Godine, meseci i dani

Ako se kao početni i završni datum uzmu zvanični okviri 6. april 1992. i 14. decembar 1995. godine, rat u Bosni i Hercegovini trajao je tačno 3 godine, 8 meseci i 8 dana.

Ukupan broj dana

Izraženo u obliku pogodnom za poređenje sa drugim sukobima, rat je trajao ukupno 1.347 dana, što ga čini dužim od Desetodnevnog rata u Sloveniji (10 dana) i znatno dužim od većeg dela sukoba u Hrvatskoj, iako se pojedine faze rata u Hrvatskoj vremenski preklapaju sa ratom u Bosni i Hercegovini.

Poređenje sa opsadom Sarajeva

Vredi napomenuti da je opsada Sarajeva, kao deo šireg rata, trajala 1.425 dana (5. april 1992. – 29. februar 1996.) – dakle, i nešto duže od zvaničnog trajanja samog rata – budući da je potpuno povlačenje snaga oko grada i normalizacija života zahtevalo dodatno vreme nakon formalnog okončanja rata u decembru 1995. godine.

Poređenje sa ukupnim trajanjem raspada Jugoslavije

Ako se rat u Bosni i Hercegovini posmatra u širem kontekstu, njegovo trajanje od gotovo četiri godine čini ga znatno dužim od Desetodnevnog rata u Sloveniji, ali približno istog vremenskog okvira kao ukupan period sukoba u Hrvatskoj, koji je, računajući i kasnije operacije poput „Bljeska” i „Oluje”, trajao od 1991. do 1995. godine.

Zašto je rat u Bosni i Hercegovini bio najkrvaviji od svih ratova raspada Jugoslavije

Mešovita nacionalna struktura stanovništva

Za razliku od Slovenije i Hrvatske, Bosna i Hercegovina imala je izrazito mešovitu nacionalnu strukturu – prema popisu iz 1991. godine, oko 43% Muslimana (Bošnjaka), 33% Srba i 17% Hrvata – što je rat učinilo posebno složenim, budući da nije postojala jasna teritorijalna linija razdvajanja između zajednica, već su se sukobljene strane često nalazile izmešane u istim gradovima i selima.

Dugotrajnost i intenzitet sukoba

Kombinacija dugog trajanja (skoro četiri godine), intenzivnih borbi za gradove poput Sarajeva, Mostara i Srebrenice, kao i sistematske prakse etničkog čišćenja i logora za zatočenike, doprinela je da rat u Bosni i Hercegovini po broju žrtava (preko 100.000) i broju raseljenih lica (oko 2,2 miliona) daleko nadmaši ostale sukobe tokom raspada Jugoslavije.

Vojne i civilne žrtve odbrane Sarajeva

Prema procenama zasnovanim na vojnoj dokumentaciji, 1. korpus Armije Republike Bosne i Hercegovine, zadužen za odbranu Sarajeva, brojao je u proseku oko 78.000 boraca, od kojih je tokom rata poginulo preko 6.500, dok je na strani Sarajevsko-romanijskog korpusa VRS poginulo oko 4.000 pripadnika – brojke koje, uz civilne žrtve, dodatno ilustruju razmere ljudskih gubitaka vezanih samo za borbu oko jednog grada.

Rat u Bosni i Hercegovini u međunarodnom pravu

Presuda Međunarodnog suda pravde iz 2007. godine

Bosna i Hercegovina je pred Međunarodnim sudom pravde podigla tužbu protiv Savezne Republike Jugoslavije (Srbije) za genocid. Sud je 21. februara 2007. godine doneo presudu u kojoj je zaključio da je rat imao međunarodni karakter, dok je odgovornost Srbije kao države ograničio na propust da spreči genocid u Srebrenici, bez utvrđivanja direktne državne odgovornosti za sam čin genocida.

Suđenja pred Haškim tribunalom

Veliki broj visokih vojnih i političkih zvaničnika sa svih strana u sukobu, uključujući Radovana Karadžića, Ratka Mladića i Slobodana Miloševića, kasnije je bio predmet suđenja pred Međunarodnim krivičnim tribunalom za bivšu Jugoslaviju u Hagu. Sudski proces protiv pojedinih optuženih, uključujući žalbene postupke, trajao je preko 25 godina od osnivanja tribunala.

Zaključak

Rat u Bosni i Hercegovini trajao je od 6. aprila 1992. do 14. decembra 1995. godine, odnosno ukupno 3 godine, 8 meseci i 8 dana (1.347 dana), dok je opsada njegovog glavnog grada, Sarajeva, trajala čak 1.425 dana – duže od opsade Lenjingrada u Drugom svetskom ratu. Ovaj sukob predstavlja najduži i po ljudskim i materijalnim gubicima najteži pojedinačni rat tokom čitavog procesa raspada SFRJ, sa preko 100.000 poginulih i oko 2,2 miliona raseljenih lica. Iako zvanični okvir rata počiva na datumu međunarodnog priznanja Bosne i Hercegovine i datumu potpisivanja Pariskog mirovnog sporazuma, stvarna dinamika sukoba – od prvih incidenata krajem 1991. godine, preko opsade Sarajeva i Bošnjačko-hrvatskog sukoba, do pada Srebrenice, NATO intervencije i pregovora u Dejtonu – pokazuje da je reč o znatno složenijem i slojevitijem procesu nego što jedan par datuma može u potpunosti da obuhvati. Razumevanje tačnog trajanja i faza ovog rata ključno je za sagledavanje šireg procesa raspada Jugoslavije, opisanog detaljnije u posebnom tekstu.

Sveobuhvatni vodič o istoriji Jugoslavije u 20. veku pročitajte ovde.

Najčešća pitanja o trajanju rata u Bosni i Hercegovini (FAQ)

1. Koliko je trajao rat u Bosni i Hercegovini? Rat je trajao od 6. aprila 1992. do 14. decembra 1995. godine, odnosno tačno 3 godine, 8 meseci i 8 dana.

2. Koliko je ukupno dana trajao rat u Bosni? Rat je trajao ukupno 1.347 dana.

3. Koji datum se uzima kao zvanični početak rata? Zvanični početak rata je 6. april 1992. godine, dan kada je Evropska zajednica međunarodno priznala nezavisnost Bosne i Hercegovine.

4. Zašto je baš 6. april uzet kao datum početka rata? Zato što je istog dana, uz međunarodno priznanje, već bilo počelo granatiranje Sarajeva, nakon što je JNA dan ranije zauzela gradski aerodrom.

5. Da li je bilo sukoba u Bosni i Hercegovini i pre 6. aprila 1992? Da, sporadični oružani incidenti i politička zaoštravanja beleže se već krajem 1991. i početkom 1992. godine, uključujući i pripremu opsade Sarajeva od leta 1991, iako se ne smatraju zvaničnim početkom rata.

6. Koji datum se uzima kao zvanični kraj rata? Zvanični kraj rata je 14. decembar 1995. godine, dan potpisivanja Pariskog mirovnog sporazuma.

7. Šta je Dejtonski sporazum i kada je parafiran? Dejtonski sporazum je mirovni sporazum kojim je okončan rat, parafiran 21. novembra 1995. godine u Dejtonu, u američkoj saveznoj državi Ohajo.

8. Da li su Dejtonski i Pariski sporazum ista stvar? Suštinski da – Dejtonski sporazum je parafiran u Dejtonu, a zvanično, pravno obavezujuće potpisan je u Parizu 14. decembra 1995. godine, otud i naziv Pariski mirovni sporazum.

9. Koliko je dugo trajala opsada Sarajeva? Opsada Sarajeva trajala je 1.425 dana, od 5. aprila 1992. do 29. februara 1996. godine, što je duže i od nacističke opsade Lenjingrada.

10. Koliko je ljudi stradalo tokom opsade Sarajeva? Prema dostupnim podacima, tokom opsade je ubijeno oko 11.541 osoba, od čega gotovo 1.600 dece, dok je ranjeno između 47.000 i 56.000 ljudi.

11. Šta je bila „Snajperska aleja”? To je naziv za glavni sarajevski bulevar, koji su srpske snage tokom opsade koristile kao metu za snajpersko delovanje protiv civila.

12. Šta je Bošnjačko-hrvatski sukob i koliko je trajao? To je sukob između Bošnjaka i Hrvata unutar šireg rata, koji je trajao od 19. juna 1992. do 23. februara 1994. godine.

13. Šta se dogodilo sa Starim mostom u Mostaru tokom rata? Most je srušen granatiranjem 9. novembra 1993. godine, a obnovljen je i ponovo otvoren 2004. godine uz podršku UNESCO-a.

14. Koliko je ljudi stradalo tokom celog rata u Bosni i Hercegovini? Procenjuje se da je u celoj Bosni i Hercegovini stradalo preko 100.000 ljudi.

15. Koliko je ljudi bilo raseljeno tokom rata? Procenjuje se da je oko 2,2 miliona ljudi bilo prisiljeno da napusti svoje domove.

16. Šta se dogodilo u Srebrenici tokom rata? U julu 1995. godine snage bosanskih Srba počinile su masovna ubistva bošnjačkih muškaraca i dečaka, zločin kasnije pravno kvalifikovan kao genocid od strane Haškog tribunala i Međunarodnog suda pravde.

17. Koja je uloga NATO-a bila u okončanju rata? NATO je u avgustu i septembru 1995. godine sproveo vazdušnu operaciju „Namerna sila” protiv položaja bosanskih Srba, što je doprinelo njihovom pristanku na mirovne pregovore.

18. Ko je učestvovao u pregovorima u Dejtonu? Učestvovali su predsednik Bosne i Hercegovine Alija Izetbegović, predsednik Hrvatske Franjo Tuđman i predsednik Srbije Slobodan Milošević.

19. Zašto je Milošević pregovarao u ime bosanskih Srba? Zato što rukovodstvo bosanskih Srba nije direktno učestvovalo za pregovaračkim stolom u Dejtonu, pa je Milošević preuzeo ulogu njihovog pregovarača.

20. Šta je uspostavljeno Dejtonskim sporazumom? Uspostavljeno je složeno državno uređenje Bosne i Hercegovine sa dva entiteta – Federacijom BiH i Republikom Srpskom – uz poseban status distrikta Brčko.

21. Koji su mirovni planovi razmatrani pre Dejtonskog sporazuma? Pre Dejtona su razmatrani Kutiljerov plan (1992), Vens-Ovenov plan (1993), Oven-Stoltenbergov plan (1993–1994) i plan Kontakt grupe (1994), ali nijedan nije doneo trajni mir.

22. Šta je pokazala presuda Međunarodnog suda pravde iz 2007. godine? Sud je utvrdio da je rat imao međunarodni karakter i da je Srbija propustila da spreči genocid u Srebrenici, ne utvrdivši pritom direktnu državnu odgovornost za sam čin genocida.

23. Šta je bio Bihaćki džep? To je enklava oko grada Bihaća u kojoj su lokalne bosanske snage, odsečene od ostatka teritorije, vodile rat opkoljene sa više strana tokom čitavog sukoba.

24. Da li postoji potpuni konsenzus istoričara o tačnom početku rata? Ne, iako se 6. april 1992. uzima kao zvanični datum, mnogi istoričari smatraju da je reč o postepenoj eskalaciji koja je počela i pre tog datuma, uključujući pripremu opsade Sarajeva još od leta 1991. godine.

25. Ko je komandovao Sarajevsko-romanijskim korpusom VRS i šta mu se dogodilo? Komandanti su bili Stanislav Galić i Dragomir Milošević, obojica osuđeni pred Haškim tribunalom za kampanju granatiranja i snajperskog delovanja protiv civila u Sarajevu.

26. Zašto je važno znati tačno trajanje rata u Bosni i Hercegovini? Zato što precizno razumevanje trajanja i faza rata pomaže u sagledavanju razmera stradanja, uloge međunarodne zajednice i šireg konteksta raspada Jugoslavije.

Više članaka na ovu i srodne teme pronađite na Enciklo.rs.